Η δήλωση του Ταγίπ Ερντογάν ότι «η Κωνσταντινούπολη είναι για πάντα δική μας» δεν είναι απλώς μια πολιτική τοποθέτηση. Είναι η έκφραση μιας παλιάς ανθρώπινης αυταπάτης: ότι η κατάκτηση αρκεί για να μετατρέψει την πραγματικότητα σε ιδιοκτησία.
Η ιστορία όμως δεν λειτουργεί έτσι.
Δεν γίνεται κάτι δικό σου επειδή το κατέκτησες. Δεν γίνεται δικό σου επειδή το κατέλαβες στρατιωτικά. Δεν γίνεται δικό σου επειδή ύψωσες μια σημαία πάνω του ή επειδή αποφάσισες να το εντάξεις στο εθνικό σου αφήγημα.
Η εξουσία μπορεί να κατακτήσει το έδαφος.
Δεν μπορεί να κατακτήσει τη μνήμη.
Η Αγία Σοφία δεν είναι απλώς ένα κτίριο από πέτρα και μάρμαρο. Είναι ένα σύμβολο που ξεπερνά κράτη, αυτοκρατορίες, κυβερνήσεις και εποχές. Ανήκει στην παγκόσμια ιστορία και στη συλλογική μνήμη της ανθρωπότητας πολύ περισσότερο απ’ όσο ανήκει σε οποιοδήποτε πολιτικό καθεστώς.
Η παραχάραξη των συμβόλων δεν αλλάζει τα σύμβολα.
Μπορείς να αλλάξεις τη χρήση ενός μνημείου. Μπορείς να αλλάξεις τις πινακίδες. Μπορείς να αλλάξεις τις επίσημες περιγραφές. Μπορείς ακόμη και να επιβάλεις μια νέα αφήγηση για μία ή δύο γενιές.
Δεν μπορείς όμως να διαγράψεις αυτό που γνωρίζει η ιστορία.
Γιατί η αλήθεια έχει μια ιδιότητα που δεν διαθέτει η προπαγάνδα.
Επιβιώνει.
Επιβιώνει από αυτοκράτορες, σουλτάνους, προέδρους και καθεστώτα.
Επιβιώνει ακόμη και από εκείνους που πιστεύουν ότι μπορούν να τη λυγίσουν.
Ακόμη μεγαλύτερη εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι τέτοιες δηλώσεις γίνονται στο όνομα μιας παράδοσης που δίδαξε την ταπεινότητα απέναντι στον Θεό.
Ανεξάρτητα από τις θρησκευτικές πεποιθήσεις του καθενός, η ισλαμική παράδοση δεν θεμελιώνεται πάνω στην αλαζονεία του ανθρώπου αλλά στην υποταγή του ανθρώπου στο θέλημα του Θεού. Η ίδια η έννοια του Ισλάμ παραπέμπει στην παράδοση και την ταπεινότητα απέναντι σε κάτι ανώτερο από τον ίδιο τον άνθρωπο.
Γι’ αυτό και η φράση «για πάντα δική μας» δημιουργεί μια βαθιά αντίφαση.
Τίποτα δεν είναι για πάντα δικό μας.
Ούτε οι πόλεις.
Ούτε οι αυτοκρατορίες.
Ούτε οι θρόνοι.
Ούτε οι ηγέτες που πιστεύουν ότι θα αφήσουν ανεξίτηλο το αποτύπωμά τους στην ιστορία.
Η ιστορία είναι γεμάτη από ανθρώπους που νόμισαν ότι κατείχαν τον κόσμο και τελικά ανακάλυψαν ότι ήταν απλώς περαστικοί από αυτόν.
Η πραγματική πίστη δεν γεννά έπαρση.
Η πραγματική πίστη γεννά ταπεινότητα.
Και η ταπεινότητα αρχίζει από τη στιγμή που ο άνθρωπος καταλαβαίνει ότι δεν του ανήκει τίποτα. Ούτε η εξουσία. Ούτε η δόξα. Ούτε η πόλη που νομίζει ότι κατέκτησε.
Ακόμη και αν κάποτε η Αγία Σοφία γκρεμιζόταν πέτρα προς πέτρα, το αποτύπωμά της θα συνέχιζε να υπάρχει.
Όχι μόνο στα βιβλία της ιστορίας.
Αλλά βαθύτερα.
Εκεί όπου φυλάσσονται τα σύμβολα των πολιτισμών.
Εκεί όπου οι άνθρωποι θυμούνται.
Εκεί όπου η αλήθεια επιβιώνει ακόμη και όταν οι πέτρες σωπαίνουν.
Η Κωνσταντινούπολη κατακτήθηκε το 1453.
Αυτό είναι ιστορικό γεγονός.
Η ιστορία όμως δεν τελείωσε το 1453.
Και όσο υπάρχουν άνθρωποι που θυμούνται, κανένα σύμβολο δεν χάνεται πραγματικά.
Γιατί τα μνημεία μπορεί να πέσουν.
Οι αυτοκρατορίες μπορεί να χαθούν.
Οι εξουσίες μπορεί να αλλάξουν.
Η αλήθεια όμως δεν παραδίδεται ποτέ.