Η Θάσος δεν φωνάζει τυχαία για το νερό. Πίσω από ομάδες πολιτών όπως το «Θάσος Νερό SOS» δεν υπάρχει απλώς μια τοπική διαμαρτυρία, αλλά ένας φόβος που αρχίζει να απλώνεται σε ολόκληρη τη χώρα: μήπως η Ελλάδα μπει σε μια εποχή όπου το νερό δεν θα θεωρείται πλέον δεδομένο.
Στη Θάσο, οι πρώτες μεγάλες εντάσεις εμφανίστηκαν ήδη από το 2016. Περιοχές όπως ο Θεολόγος και τα Λιμενάρια αντιμετώπισαν σοβαρές ελλείψεις νερού μέσα στην τουριστική περίοδο. Οι κάτοικοι άρχισαν να μιλούν για εξάντληση γεωτρήσεων, για πηγές που πιέζονται όλο και περισσότερο και για μια διαχείριση που βασίζεται κυρίως στην άντληση αντί στην αναπλήρωση των αποθεμάτων.
Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τη Θάσο. Η Θάσος είναι ίσως ένα από τα πρώτα καμπανάκια.
Για δεκαετίες η Ελλάδα λειτουργούσε σαν το νερό να είναι ανεξάντλητο. Χτίστηκαν τουριστικές μονάδες, πισίνες, εξοχικά, επεκτάθηκαν οικισμοί και αυξήθηκε δραματικά η καλοκαιρινή κατανάλωση, χωρίς όμως να ακολουθήσουν με την ίδια ταχύτητα:
- νέα έργα αποθήκευσης νερού,
- μικρά φράγματα,
- συλλογή βρόχινου νερού,
- προστασία πηγών,
- ή σοβαρός έλεγχος απωλειών στα δίκτυα.
Το αποτέλεσμα είναι ότι πολλά νησιά και παραθαλάσσιες περιοχές στηρίζονται πλέον σχεδόν αποκλειστικά σε γεωτρήσεις. Και όταν ένα νησί αρχίζει να “ρουφά” περισσότερο νερό απ’ όσο προλαβαίνει η φύση να αναπληρώσει, τότε ο υδροφόρος ορίζοντας πέφτει.
Εκεί ξεκινά ο πραγματικός κίνδυνος.
Όταν πέσει αρκετά ο υδροφόρος ορίζοντας, αρχίζει η υφαλμύρωση. Το θαλασσινό νερό εισχωρεί στα υπόγεια αποθέματα και το νερό γίνεται ακατάλληλο. Σε ορισμένες περιπτώσεις η ζημιά μπορεί να χρειαστεί δεκαετίες για να αντιστραφεί — αν αντιστραφεί ποτέ.
Το πιο ανησυχητικό είναι ότι πλέον ακόμα και το κράτος μιλά ανοιχτά για λειψυδρία. Κυβερνητικές αναφορές και δημόσιες συζητήσεις κάνουν λόγο για “κόκκινο συναγερμό”, ανάγκη δισεκατομμυρίων σε έργα νερού και επείγουσες παρεμβάσεις σε νησιά και τουριστικές περιοχές.
Και εδώ εμφανίζεται μια μεγάλη αντίφαση της Ελλάδας.
Η χώρα επενδύει συνεχώς στον τουρισμό — κάτι απολύτως λογικό οικονομικά — αλλά το ίδιο το φυσικό υπόβαθρο που στηρίζει τον τουρισμό αρχίζει να πιέζεται επικίνδυνα. Δεν μπορείς να μιλάς για ατελείωτη ανάπτυξη όταν οι φυσικοί πόροι είναι πεπερασμένοι. Δεν γίνεται ένα νησί να πολλαπλασιάζει τον καλοκαιρινό πληθυσμό του χωρίς να αλλάζει ριζικά ο τρόπος διαχείρισης του νερού.
Και η αλήθεια είναι σκληρή:
χωρίς νερό δεν υπάρχει ούτε τουρισμός, ούτε γεωργία, ούτε δάσος, ούτε τοπική οικονομία.
Η Θάσος λοιπόν ίσως δεν είναι το “πρόβλημα”. Ίσως είναι η προειδοποίηση.
Γιατί πίσω από τις τοπικές συγκρούσεις, τις επιτροπές κατοίκων και τις καταγγελίες, κρύβεται ένα ερώτημα που πολύ σύντομα θα αφορά όλη τη χώρα:
Τι συμβαίνει όταν μια κοινωνία αναπτύσσεται πιο γρήγορα απ’ όσο αντέχει η ίδια η φύση της;