Υπάρχουν στιγμές στην πολιτική ζωή ενός τόπου όπου μια παλαιότερη ομιλία παύει να αντιμετωπίζεται ως «παρέμβαση της στιγμής» και αρχίζει να μοιάζει με προειδοποίηση που δεν ακούστηκε ποτέ πραγματικά. Όταν λόγια που ειπώθηκαν μήνες πριν αρχίζουν να καθρεφτίζουν με ακρίβεια όσα βιώνει σήμερα μια κοινωνία, τότε το ζήτημα παύει να είναι επικοινωνιακό. Γίνεται πολιτικό, κοινωνικό και βαθιά θεσμικό.
Στην Ελλάδα έχουμε αποκτήσει μια επικίνδυνη συνήθεια. Πριν ολοκληρωθεί η κατανόηση ενός γεγονότος, τρέχουμε ήδη στο επόμενο. Η δημόσια συζήτηση αλλάζει θέμα με ταχύτητα που δεν επιτρέπει ούτε μνήμη ούτε ανάλυση. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον ακόμη και ομιλίες πρώην πρωθυπουργών αντιμετωπίζονται συχνά σαν κομμάτι ενός γενικού θεάτρου εντυπώσεων, σαν θόρυβος μέσα σε έναν ατελείωτο πολιτικό κύκλο αντιπαραθέσεων.
Η συγκεκριμένη ομιλία όμως δεν έμοιαζε με πολιτικό θόρυβο. Δεν είχε τον ρυθμό του συνθήματος ούτε την επιθετικότητα της κομματικής σύγκρουσης. Είχε περισσότερο το ύφος μιας ανήσυχης προειδοποίησης για την κατεύθυνση που παίρνει η χώρα. Και αυτό αποκτά διαφορετικό βάρος όταν ο άνθρωπος που μιλά έχει υπάρξει πρωθυπουργός σε μία από τις πιο κρίσιμες περιόδους της μεταπολιτευτικής Ελλάδας.
Το ίδιο ισχύει και για την επίμονη παρουσία του Κώστας Καραμανλής σε ζητήματα που πολλοί θεωρούν «δευτερεύοντα», όπως ο γεωργικός τομέας και η παραγωγική βάση της χώρας. Σε μια εποχή όπου η πολιτική μετατρέπεται όλο και περισσότερο σε διαχείριση εικόνας, η επιμονή στην πραγματική οικονομία και στην αυτάρκεια αποκτά άλλο νόημα. Δεν είναι απλώς μια ενασχόληση με τον πρωτογενή τομέα. Είναι μια υπενθύμιση ότι κράτος χωρίς παραγωγή, χωρίς κοινωνική συνοχή και χωρίς εμπιστοσύνη στους θεσμούς γίνεται εύθραυστο.
Έχουμε ξαναπεί ότι άλλο είναι να κοιτάς και άλλο να βλέπεις. Η Ελλάδα πολλές φορές κοιτάζει τα γεγονότα σαν να συμβαίνουν πάντα κάπου αλλού. Παρακολουθεί την ένταση στην Τουρκία, την κοινωνική κόπωση, τον διχασμό, την οικονομική πίεση και την αποσταθεροποίηση θεσμών σαν να πρόκειται για μια ξένη πραγματικότητα που δεν την αφορά. Η αλήθεια όμως είναι πολύ πιο σκληρή. Καμία κοινωνία δεν βρίσκεται τόσο μακριά από την κρίση όσο νομίζει όταν έχει ήδη αρχίσει να χάνει την εμπιστοσύνη της στους θεσμούς, στη Δικαιοσύνη, στην πολιτική και τελικά στον ίδιο της τον εαυτό.
Οι εικόνες που βλέπουμε σήμερα στην Τουρκία δεν γεννήθηκαν μέσα σε μία νύχτα. Προηγήθηκαν χρόνια πόλωσης, κόπωσης, φόβου, οικονομικής πίεσης και σταδιακής αποδοχής μιας διαρκούς έντασης ως «κανονικότητας». Εκεί ακριβώς βρίσκεται και ο κίνδυνος για κάθε κοινωνία. Όχι στην έκρηξη, αλλά στη συνήθεια πριν από την έκρηξη.