Οι εικόνες από τις Σέρρες δεν ήταν απλώς ακόμη μία διαμαρτυρία. Ήταν μία εικόνα που δείχνει ξεκάθαρα το αδιέξοδο στο οποίο έχει οδηγηθεί ο πρωτογενής τομέας της χώρας.
Αγρότες με τα τρακτέρ τους βρέθηκαν αντιμέτωποι με ισχυρές αστυνομικές δυνάμεις και κλούβες των ΜΑΤ κατά τη διάρκεια κινητοποιήσεων στην περιοχή του Προμαχώνα. Σύμφωνα με καταγγελίες αγροτών και σχετικά βίντεο που δημοσιεύθηκαν, υπήρξαν στιγμές έντασης και επικίνδυνοι χειρισμοί οχημάτων της αστυνομίας την ώρα που οι αγρότες προσπαθούσαν να κινηθούν προς το σημείο συγκέντρωσης.
Ανεξάρτητα από την πολιτική τοποθέτηση του καθενός, η εικόνα παραμένει βαριά:
Άνθρωποι που παράγουν τροφή για τη χώρα βρέθηκαν απέναντι σε κλούβες και δυνάμεις καταστολής.
Και ίσως αυτό από μόνο του να δείχνει ότι το πρόβλημα έχει πλέον ξεπεράσει τα όρια μιας απλής επαγγελματικής διαμαρτυρίας.
Ο αγρότης δεν ζητά προνόμια. Ζητά να μπορεί να συνεχίσει να παράγει.
Και αν υπάρχει ακόμη κάτι που πρέπει να ενώνει μια κοινωνία, αυτό είναι η τροφή της. Γιατί πίσω από κάθε ψωμί, κάθε γάλα, κάθε ελιά, κάθε κιλό σιτάρι, υπάρχει ένας άνθρωπος που παλεύει πλέον σε συνθήκες ασφυξίας.
Το πρόβλημα του ελληνικού αγροτικού κόσμου δεν είναι θεωρητικό. Είναι ήδη εδώ.
Το κόστος παραγωγής παραμένει εξαιρετικά υψηλό. Καύσιμα, ηλεκτρικό ρεύμα, λιπάσματα, ζωοτροφές και αγροτικά εφόδια έχουν μετατρέψει την παραγωγή σε καθημερινή μάχη επιβίωσης. Αγροτικές οργανώσεις σε όλη την Ευρώπη μιλούν πλέον ανοιχτά για πρωτοφανή κρίση στον τομέα, προειδοποιώντας ότι απειλείται η ίδια η δυνατότητα της Ευρώπης να παράγει τη δική της τροφή.
Την ίδια στιγμή, η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί πια μελλοντικό σενάριο αλλά πραγματικότητα. Πλημμύρες, ξηρασίες, ακραία κύματα ζέστης και καταστροφή καλλιεργειών επηρεάζουν ήδη την Ελλάδα και συνολικά τη Μεσόγειο. Διεθνείς οργανισμοί όπως ο Food and Agriculture Organization των Ηνωμένων Εθνών προειδοποιούν ότι η γεωργία είναι από τους πιο ευάλωτους τομείς απέναντι στις νέες κλιματικές συνθήκες.
Η Μεσόγειος χαρακτηρίζεται πλέον διεθνώς ως μία από τις περιοχές που θα επηρεαστούν περισσότερο από την κλιματική κρίση. Μελέτες για την αγροτική παραγωγή δείχνουν ότι οι αυξανόμενες θερμοκρασίες και η μείωση διαθέσιμου νερού απειλούν βασικές καλλιέργειες όπως η ελιά, το αμπέλι και τα σιτηρά.
Μέσα σε αυτή τη δύσκολη κατάσταση, οι αγρότες καλούνται ταυτόχρονα να προσαρμοστούν και στη νέα Common Agricultural Policy της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δηλαδή στη νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική της Ευρώπης.
Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική δίνει πλέον πολύ μεγάλη έμφαση:
- στην προστασία του περιβάλλοντος,
- στη μείωση χρήσης φυτοφαρμάκων,
- στη μείωση λιπασμάτων,
- στη διαχείριση νερού,
- και στη χρήση ψηφιακών συστημάτων ελέγχου και παρακολούθησης καλλιεργειών.
Παράλληλα, οι ευρωπαϊκές επιδοτήσεις συνδέονται όλο και περισσότερο με «πράσινα κριτήρια». Αυτό σημαίνει ότι ο αγρότης δεν αρκεί πλέον μόνο να παράγει. Πρέπει να αποδεικνύει συνεχώς ότι ακολουθεί συγκεκριμένους περιβαλλοντικούς κανόνες και διαδικασίες.
Το ζήτημα όμως είναι ότι πολλές αγροτικές οργανώσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη προειδοποιούν πως η μετάβαση αυτή γίνεται πολύ γρήγορα και χωρίς επαρκή προστασία για τους μικρούς και μεσαίους παραγωγούς.
Οι ίδιοι οι αγρότες φοβούνται ότι:
- αυξάνεται υπερβολικά η γραφειοκρατία,
- μεγαλώνει η εξάρτηση από τεχνικούς συμβούλους και ψηφιακά συστήματα,
- και τελικά οι μικρές οικογενειακές εκμεταλλεύσεις δεν θα μπορέσουν να αντέξουν οικονομικά.
Παράλληλα, πολλές αγροτικές οργανώσεις στην Ευρώπη εκφράζουν ανησυχίες ότι η αυξανόμενη σύνδεση της παραγωγής με περιβαλλοντικές πιστοποιήσεις και νέα τεχνοκρατικά μοντέλα αξιολόγησης θα επιβαρύνει κυρίως τους μικρούς παραγωγούς, οι οποίοι ήδη λειτουργούν στα όρια της επιβίωσης.
Το πρόβλημα δεν είναι η προστασία του περιβάλλοντος. Αυτό είναι αναγκαίο.
Το πραγματικό ερώτημα είναι αν μπορεί να γίνει πράσινη μετάβαση χωρίς να διαλυθεί ο άνθρωπος που παράγει την τροφή.
Γιατί όταν ένας αγρότης εγκαταλείπει τη γη του, δεν χάνεται μόνο μία καλλιέργεια. Χάνεται ένα κομμάτι της χώρας.
Η ελληνική ύπαιθρος γερνάει. Οι νέοι δυσκολεύονται να μπουν στον πρωτογενή τομέα, καθώς απαιτούνται μεγάλα κεφάλαια, υπάρχει αβεβαιότητα και περιορισμένη πρόσβαση σε χρηματοδότηση. Ταυτόχρονα, μικρές οικογενειακές εκμεταλλεύσεις πιέζονται ολοένα περισσότερο από διεθνείς αγορές και φθηνές εισαγωγές.
Και ίσως πρέπει να θυμηθούμε κάτι που για χρόνια θεωρήσαμε δεδομένο.
Σε δύσκολες εποχές, μια χώρα δεν επιβιώνει με εφαρμογές, συνθήματα και χρηματιστηριακούς δείκτες. Επιβιώνει όταν μπορεί να παράγει τροφή.
Οι εποχές πλέον γίνονται όλο και πιο ασταθείς. Πόλεμοι, ενεργειακές κρίσεις, κλιματική πίεση, διεθνείς εντάσεις και προβλήματα στις αλυσίδες εφοδιασμού απέδειξαν πόσο εύκολα μπορεί να διακοπεί η ομαλή ροή προϊόντων και εισαγωγών.
Και τότε κάθε χώρα στρέφεται πρώτα στον εαυτό της.
Σε περιόδους διεθνών κρίσεων, καμία χώρα δεν μπορεί να θεωρεί δεδομένη την απρόσκοπτη πρόσβαση σε εισαγωγές τροφίμων.
Αν έρθουν πραγματικά δύσκολες μέρες, η Ελλάδα θα στηριχθεί πρώτα στον άνθρωπο που βρίσκεται ακόμη στο χωράφι, στον στάβλο, στο αμπέλι και στην ελληνική γη.
Θα στηριχθεί στον πρωτογενή της τομέα.
Γιατί η διατροφική αυτάρκεια δεν είναι απλώς οικονομικό ζήτημα.
Είναι ζήτημα εθνικής ασφάλειας.
Πηγές:
Zougla.gr
ANT1 News
Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO)
European Commission – Common Agricultural Policy
European Environment Agency
Reuters
The Guardian
Le Monde
ΥΠΑΙΘΡΟΣ
Agrotypos
Euronews
Politico Europe
European Council on Foreign Relations (ECFR)