Ο Κυριάκος Μητσοτάκης μιλά όλο και συχνότερα για την τεχνητή νοημοσύνη. Η κυβέρνηση παρουσιάζει την AI ως το μεγάλο επόμενο βήμα του «ψηφιακού κράτους», ως εργαλείο εκσυγχρονισμού, ταχύτητας και αποτελεσματικότητας. Όμως πίσω από τις γενικές διακηρύξεις και τα επικοινωνιακά συνθήματα, υπάρχει ένα σοβαρό ερώτημα που μέχρι σήμερα παραμένει αναπάντητο:
Πού ακριβώς χρησιμοποιείται η τεχνητή νοημοσύνη από το ελληνικό κράτος;
Ο Έλληνας πολίτης ακούει συνεχώς για «ψηφιακή μετάβαση», «έξυπνα συστήματα», «δεδομένα», «αλγορίθμους» και «AI εφαρμογές», χωρίς όμως να υπάρχει μια ξεκάθαρη, συγκεντρωμένη και πλήρως διαφανής ενημέρωση για:
- ποια συστήματα χρησιμοποιούνται,
- σε ποιους τομείς,
- ποια δεδομένα αναλύονται,
- ποιοι έχουν πρόσβαση,
- και αν λαμβάνονται αποφάσεις ή αξιολογήσεις μέσω αλγοριθμικών μοντέλων.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το κρίσιμο σημείο.
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι απλώς «μία ακόμα τεχνολογία». Δεν είναι ένα καινούργιο κινητό τηλέφωνο ή μία ταχύτερη δημόσια υπηρεσία. Η AI έχει τη δυνατότητα να αναλύει μοτίβα συμπεριφοράς, να επεξεργάζεται τεράστιους όγκους προσωπικών δεδομένων, να κάνει προβλέψεις, να εντοπίζει «ρίσκα» και να αξιολογεί πιθανότητες συμπεριφοράς.
Σήμερα, διεθνώς, συστήματα AI χρησιμοποιούνται ήδη:
- σε τραπεζικές αξιολογήσεις,
- σε συστήματα ανίχνευσης φοροδιαφυγής,
- σε predictive policing,
- σε κάμερες ανάλυσης κίνησης,
- σε μοντέλα αξιολόγησης συναλλαγών,
- ακόμα και σε συστήματα που καταγράφουν behavioral patterns πολιτών και καταναλωτών.
Δεν ισχυρίζεται κανείς ότι η Ελλάδα εφαρμόζει σήμερα ένα ολοκληρωμένο σύστημα κοινωνικής βαθμολόγησης πολιτών. Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι ο πολίτης δεν έχει δικαίωμα να γνωρίζει πού ακριβώς χρησιμοποιούνται AI τεχνολογίες και με ποιον τρόπο επηρεάζουν τη ζωή του.
Γιατί το πρόβλημα δεν είναι μόνο η ίδια η τεχνολογία. Το πρόβλημα είναι η αδιαφάνεια.
Όταν ένα κράτος μιλά συνεχώς για τεχνητή νοημοσύνη αλλά δεν παρουσιάζει με σαφήνεια:
- τα όρια,
- τις δικλείδες ασφαλείας,
- τους μηχανισμούς ελέγχου,
- και τα δικαιώματα του πολίτη απέναντι στην αλγοριθμική αξιολόγηση,
τότε δημιουργείται εύλογη ανησυχία.
Ο πολίτης δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως «dataset» χωρίς να γνωρίζει:
- ποια δεδομένα συλλέγονται,
- πώς αναλύονται,
- για πόσο αποθηκεύονται,
- και αν συμμετέχουν σε συστήματα αυτοματοποιημένης αξιολόγησης ή πρόβλεψης.
Η συζήτηση για την AI δεν μπορεί να περιορίζεται σε παρουσιάσεις και γενικόλογες δηλώσεις περί «καινοτομίας». Χρειάζεται δημόσια λογοδοσία και ξεκάθαρη ενημέρωση.
Γιατί σε μια δημοκρατία, ο πολίτης έχει δικαίωμα να γνωρίζει πότε αξιολογείται — ακόμα κι αν αυτός που τον αξιολογεί δεν είναι άνθρωπος αλλά αλγόριθμος.