Στο απόγειο της Γαλλικής Επανάστασης, το 1793, υιοθετείται μια νέα Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη. Δεν ήταν συνέχεια του 1789. Ήταν ρήξη.
Η πρώτη διακήρυξη έθεσε τα θεμέλια της ελευθερίας.
Η δεύτερη πήγε πιο μακριά — επικίνδυνα πιο μακριά.
Γεννήθηκε μέσα σε χάος, πόλεμο και εσωτερικές συγκρούσεις. Οι ριζοσπάστες της εποχής, οι Ιακωβίνοι, δεν επιδίωκαν απλώς να καταγράψουν δικαιώματα. Επιδίωκαν να κατοχυρώσουν τη δύναμη του λαού απέναντι στην εξουσία.
Και το έκαναν χωρίς περιστροφές.
Η Διακήρυξη του 1793 δεν ήταν θεωρία.
Ήταν εγχειρίδιο πολιτικής ευθύνης.
Ορίζει ξεκάθαρα:
Ο σκοπός της κοινωνίας είναι το κοινό καλό.
Η ισότητα δεν είναι ιδέα — είναι βάση του νόμου.
Η ελευθερία δεν είναι παραχώρηση — είναι φυσική κατάσταση.
Και φτάνει εκεί που σήμερα κανείς δεν τολμά να σταθεί:
Αν η εξουσία παραβιάζει τα δικαιώματα του λαού,
η εξέγερση δεν είναι δικαίωμα.
Είναι υποχρέωση.
Εδώ βρίσκεται το σημείο μη επιστροφής.
Γιατί αυτή η φράση, αν την πάρεις στα σοβαρά, δεν αφήνει περιθώρια ερμηνείας. Δεν επιτρέπει διαχείριση. Δεν επιτρέπει συμβιβασμό.
Και τώρα, σχεδόν δύο αιώνες μετά, το ερώτημα δεν είναι αν εξελιχθήκαμε.
Το ερώτημα είναι αν αντέξαμε αυτή τη θέση.
Σήμερα, η εξουσία δεν αμφισβητείται.
Επικοινωνείται.
Ο πολίτης δεν ενεργοποιείται.
Καθοδηγείται.
Η αντίσταση δεν προβάλλεται ως θεμέλιο.
Αντιμετωπίζεται ως παρεκτροπή.
Η πιο ριζοσπαστική ιδέα της Διακήρυξης του 1793 έχει εξαφανιστεί από το σύγχρονο λεξιλόγιο.
Κι εδώ συνδέεται με έναν μηχανισμό που λειτουργεί αθόρυβα:
Το «διαίρει και βασίλευε».
Όχι ως θεωρία συνωμοσίας.
Αλλά ως λειτουργικό μοντέλο.
Γιατί η Διακήρυξη του 1793 στηρίζεται σε έναν ενιαίο λαό.
Σε μια συλλογική συνείδηση.
Αν αυτός ο λαός διασπαστεί —
αν εγκλωβιστεί σε ταυτότητες, σε αντιπαραθέσεις, σε τεχνητές συγκρούσεις —
δεν μπορεί να λειτουργήσει ως φορέας δικαιωμάτων.
Δεν μπορεί να αντισταθεί.
Δεν μπορεί να διεκδικήσει.
Δεν μπορεί καν να αναγνωρίσει τη δύναμή του.
Και έτσι, σχεδόν δύο αιώνες μετά, δεν χάσαμε τα δικαιώματα.
Τα αφήσαμε να μετατραπούν σε θεωρία.
Και όταν κάτι γίνεται θεωρία,
παύει να αποτελεί απειλή.
Και όταν παύει να αποτελεί απειλή,
το σύστημα δεν χρειάζεται να το πολεμήσει.
Απλώς το αφήνει να υπάρχει —
ως κείμενο, ως ανάμνηση, ως διακόσμηση της Ιστορίας.
Καλή Πρωτομαγιά