Υπάρχουν πολιτικοί που αφήνουν πίσω τους μια ιδεολογία.
Άλλοι αφήνουν έναν πολιτικό χώρο.
Και υπάρχουν και κάποιοι που αφήνουν κάτι διαφορετικό: την αίσθηση ότι αποτελούν κομμάτι του ίδιου του κρατικού μηχανισμού.
Ο Μιχάλης Χρυσοχοΐδης ανήκει ξεκάθαρα σε αυτή την κατηγορία.
Δεν υπήρξε ποτέ πολιτικός με έντονο λαϊκό λόγο. Δεν έχτισε μύθο γύρω από το όνομά του όπως άλλοι της μεταπολίτευσης. Δεν στηρίχθηκε σε φανατικό κοινό, ούτε σε πολιτικό ρεύμα που άλλαξε την κοινωνία.
Κι όμως, επί δεκαετίες, πρωθυπουργοί διαφορετικών εποχών και διαφορετικών κομμάτων συνέχισαν να επιστρέφουν στο ίδιο πρόσωπο όταν ήθελαν να δείξουν ότι «το κράτος ελέγχει την κατάσταση».
Αυτό από μόνο του λέει πολλά.
Γεννημένος το 1955 στην Ημαθία, σπούδασε νομικά στη Θεσσαλονίκη και μπήκε νωρίς στον κρατικό μηχανισμό μέσω του ΠΑΣΟΚ. Από νομάρχης Καρδίτσας βρέθηκε στα υπουργικά έδρανα και σταδιακά εξελίχθηκε σε έναν από τους πιο σταθερούς διαχειριστές του τομέα της δημόσιας τάξης στην Ελλάδα.
Το όνομά του συνδέθηκε όσο λίγων με το υπουργείο Δημόσιας Τάξης και αργότερα Προστασίας του Πολίτη. Σημίτης, Παπανδρέου, Παπαδήμος, Μητσοτάκης. Άλλες εποχές, διαφορετικά κόμματα, διαφορετικές πολιτικές αφηγήσεις — αλλά το ίδιο πρόσωπο παρέμενε διαθέσιμο όταν το κράτος ήθελε να εκπέμψει εικόνα ελέγχου και ασφάλειας.
Η στιγμή που καθόρισε οριστικά την πολιτική του ταυτότητα ήταν η εξάρθρωση της «17 Νοέμβρη» το 2002. Από εκεί και μετά, ο Χρυσοχοΐδης πέρασε στο συλλογικό υποσυνείδητο ως ο υπουργός που κατάφερε να τελειώσει με τη σημαντικότερη τρομοκρατική οργάνωση της μεταπολίτευσης.
Για ένα κομμάτι της κοινωνίας, εκείνη η περίοδος ήταν η απόδειξη ότι πρόκειται για αποτελεσματικό διαχειριστή κρίσεων.
Για ένα άλλο κομμάτι όμως, ήταν η αρχή μιας νέας εποχής επιτήρησης.
Γιατί ο Χρυσοχοΐδης δεν συμβόλιζε μόνο την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας. Άρχισε σταδιακά να συμβολίζει ένα κράτος που θεωρεί ότι η σταθερότητα επιτυγχάνεται κυρίως μέσα από έλεγχο, παρακολούθηση και αυστηρότερη διαχείριση της κοινωνίας.
Δεν είναι τυχαίο ότι κάθε φορά που η πολιτική εξουσία αισθάνεται κοινωνική πίεση ή φόβο αποσταθεροποίησης, το όνομά του επιστρέφει στο προσκήνιο.
Το 2020, το νομοσχέδιο για τις δημόσιες συναθροίσεις προκάλεσε μεγάλες αντιδράσεις. Πολλοί μίλησαν για περιορισμό δημοκρατικών δικαιωμάτων και για μετατόπιση προς ένα πιο αυστηρό μοντέλο αστυνόμευσης της κοινωνίας.
Εκεί φαίνεται και η βαθύτερη πολιτική του ταυτότητα.
Ο Χρυσοχοΐδης δεν είναι πολιτικός της συναίνεσης.
Δεν είναι πολιτικός της έμπνευσης.
Είναι πολιτικός της διαχείρισης.
Του μηχανισμού.
Της αντίληψης ότι πρώτα πρέπει να υπάρξει έλεγχος και μετά όλα τα υπόλοιπα.
Ακόμα και η περίφημη παραδοχή του ότι ψήφισε τη δανειακή σύμβαση χωρίς να τη διαβάσει, έδωσε την εικόνα ενός ανθρώπου που λειτουργεί περισσότερο ως κομμάτι κυβερνητικής αποστολής παρά ως ανεξάρτητη πολιτική προσωπικότητα.
Και ίσως τελικά αυτό ακριβώς να είναι που τον έκανε διαχρονικά χρήσιμο.
Οι πρωθυπουργοί δεν τον εμπιστεύθηκαν επειδή εξέφραζε ένα μεγάλο όραμα για τη χώρα.
Τον εμπιστεύθηκαν επειδή, σε κάθε δύσκολη περίοδο, μπορούσε να εκπροσωπήσει κάτι πολύ συγκεκριμένο:
την αίσθηση ότι το κράτος παραμένει όρθιο και ελέγχει τον χώρο.
Το ερώτημα είναι αν αυτό αρκεί για μια δημοκρατία.
Γιατί όταν ένα πολιτικό σύστημα επιστρέφει ξανά και ξανά στο ίδιο πρόσωπο για να διαχειριστεί τον φόβο, τότε ίσως το πραγματικό θέμα δεν είναι ο ίδιος ο Χρυσοχοΐδης.
Ίσως το πραγματικό θέμα είναι πόσο βαθιά έχει ριζώσει στη χώρα η ιδέα ότι η σταθερότητα περνά πρώτα μέσα από την επιτήρηση.