Η ιστορία της Θεσσαλίας αρχίζει πλέον να μοιάζει με κάτι πολύ μεγαλύτερο από μία απλή περιβαλλοντική κρίση. Οι πλημμύρες, το νερό, τα φυτοφάρμακα, η αγροτική εξάντληση και η αύξηση νευρολογικών νοσημάτων αρχίζουν να σχηματίζουν έναν χάρτη που η Ελλάδα δεν έχει τολμήσει ακόμα να κοιτάξει κατάματα.
Το πιο επικίνδυνο σημείο δεν είναι ότι υπάρχουν υποψίες.
Το πιο επικίνδυνο σημείο είναι ότι δεν υπάρχει πραγματική χαρτογράφηση.
Η Θεσσαλία εμφανίζει από τα υψηλότερα ποσοστά νέων διαγνώσεων της νόσου Parkinson στην Ελλάδα, περίπου 69 νέες περιπτώσεις ανά 100.000 κατοίκους ετησίως σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάστηκαν τα τελευταία χρόνια από ελληνικές επιστημονικές ομάδες.
Την ίδια στιγμή μιλάμε για μία από τις πιο βαριά αγροτικές περιοχές της χώρας, με δεκαετίες εκτεταμένης χρήσης φυτοφαρμάκων, υπόγειων υδάτων επιβαρυμένων από γεωργική δραστηριότητα και πλέον μία περιοχή που πέρασε μέσα από βιβλικές πλημμύρες.
Εδώ αρχίζει το πραγματικά σκοτεινό κομμάτι.
Οι πλημμύρες δεν είναι απλώς νερό.
Όταν μια πεδιάδα γεμάτη αγροχημικά πνίγεται, μεταφέρονται υπολείμματα φυτοφαρμάκων, βαρέα μέταλλα, λιπάσματα, λύματα, βιομηχανικά κατάλοιπα και νεκρή οργανική ύλη μέσα στον υδροφόρο ορίζοντα, στις γεωτρήσεις, στις καλλιέργειες και τελικά στην καθημερινότητα των ανθρώπων.
Η Θεσσαλία μετά τον Daniel δεν αντιμετωπίζει μόνο οικονομική καταστροφή.
Αντιμετωπίζει πιθανότατα και ένα μακροχρόνιο βιολογικό αποτύπωμα που ακόμα δεν έχει μετρηθεί σοβαρά.
Και εδώ έρχεται η νόσος Parkinson.
Η επιστήμη σήμερα δεν θεωρεί πλέον τη νόσο αποκλειστικά γονιδιακή. Η κυρίαρχη επιστημονική εικόνα δείχνει ότι στις περισσότερες περιπτώσεις πρόκειται για συνδυασμό γενετικής προδιάθεσης και περιβαλλοντικών παραγόντων.
Τα δεδομένα που υπάρχουν σήμερα δείχνουν ότι μόνο περίπου το 5 έως 10% των περιστατικών Parkinson θεωρούνται καθαρά γενετικά. Η πλειονότητα χαρακτηρίζεται ιδιοπαθής, δηλαδή χωρίς έναν και μοναδικό σαφή μηχανισμό.
Τα τελευταία χρόνια όμως όλο και περισσότερες έρευνες συνδέουν τη νόσο με χρόνια έκθεση σε τοξικούς περιβαλλοντικούς παράγοντες.
Οι βασικοί ύποπτοι παράγοντες που εξετάζονται διεθνώς είναι:
- φυτοφάρμακα,
- εντομοκτόνα,
- οργανικοί διαλύτες,
- βαρέα μέταλλα,
- μολυσμένο νερό,
- ατμοσφαιρική ρύπανση,
- χρόνια αγροχημική έκθεση.
Ιδιαίτερα για τα φυτοφάρμακα, η επιστημονική βιβλιογραφία έχει πλέον τεράστιο όγκο δεδομένων.
Ουσίες όπως:
- paraquat,
- rotenone,
- chlorpyrifos,
- maneb,
- organochlorines,
έχουν συσχετιστεί σε πολλές μελέτες με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης Parkinson μέσω μηχανισμών όπως:
- οξειδωτικό στρες,
- βλάβη στα μιτοχόνδρια,
- φλεγμονή στον εγκέφαλο,
- καταστροφή των ντοπαμινεργικών νευρώνων.
Και εδώ το θέμα γίνεται ακόμα πιο σοβαρό για τη Θεσσαλία.
Υπάρχουν ελληνικές έρευνες που εξέτασαν επίπεδα οργανοχλωριωμένων φυτοφαρμάκων σε Έλληνες ασθενείς με Parkinson και εντόπισαν ενδείξεις σύνδεσης μεταξύ χρόνιας έκθεσης και αυξημένου κινδύνου νόσου.
Δηλαδή η ίδια περιοχή που:
- είναι από τις πιο επιβαρυμένες αγροτικά,
- έχει ιστορικό μαζικής χρήσης φυτοφαρμάκων,
- χτυπήθηκε από ακραίες πλημμύρες,
- αντιμετωπίζει προβλήματα υδροφόρου ορίζοντα,
είναι και περιοχή όπου εμφανίζονται αυξημένα περιστατικά Parkinson.
Αυτό δεν σημαίνει αυτόματα ότι αποδείχθηκε αιτιότητα.
Κανένας σοβαρός επιστήμονας δεν μπορεί να το ισχυριστεί έτσι απλά.
Σημαίνει όμως κάτι άλλο.
Ότι η Ελλάδα όφειλε ήδη να διαθέτει:
- εθνικό μητρώο Parkinson,
- γεωγραφική χαρτογράφηση νευρολογικών νοσημάτων,
- συστηματική καταγραφή χρήσης φυτοφαρμάκων ανά περιοχή,
- συνεχή έλεγχο υπόγειων υδάτων,
- τοξικολογικές μελέτες μετά τις πλημμύρες,
- επιδημιολογική παρακολούθηση αγροτικών περιοχών.
Και όμως δεν υπάρχουν ολοκληρωμένα δεδομένα.
Το πιο τρομακτικό σημείο της ιστορίας δεν είναι ότι ίσως υπάρχει σύνδεση.
Το πιο τρομακτικό είναι ότι η χώρα μοιάζει να κινείται μέσα σε μία πιθανή δημόσια υγειονομική κρίση χωρίς καν να έχει φτιάξει τον χάρτη της.
Πηγές
- https://wearesolomon.com/mag/thematikh/logodosia-diafaneia/i-axartografiti-nosos-tis-thessalias/
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7225589/
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11091623/
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12519879/
- https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/parkinsons-disease/can-environmental-toxins-cause-parkinson-disease
- https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S147444222500287X