Η θεωρία του «λευκού θεού» δεν είναι απλώς μία ιστορία για έναν θεό με ανοιχτό δέρμα. Στην ουσία της αγγίζει κάτι βαθύτερο και σκοτεινότερο: την ιδέα ενός όντος που κατεβαίνει από ψηλά ή έρχεται από μακριά, απαιτεί υποταγή και αποκτά εξουσία πάνω στη ζωή και τον θάνατο.
Στους πολιτισμούς της Μεσοαμερικής αυτό το στοιχείο υπήρχε έντονα. Οι θεοί δεν ήταν πάντα μορφές αγάπης όπως τις αντιλαμβάνεται σήμερα ο δυτικός κόσμος. Ήταν δυνάμεις της φύσης, του φόβου, του ουρανού, του αίματος και της επιβίωσης.
Οι Μάγια και οι Αζτέκοι πίστευαν ότι ο κόσμος διατηρείται ζωντανός μόνο μέσα από ανταλλαγή με τους θεούς. Το αίμα θεωρούνταν κυριολεκτικά καύσιμο της δημιουργίας. Ο ήλιος έπρεπε να συνεχίσει να κινείται. Οι εποχές να συνεχίσουν. Οι θεοί να τραφούν.
Εκεί εμφανίζονται οι ανθρωποθυσίες.
Οι πιο γνωστές εικόνες προέρχονται κυρίως από τους Αζτέκους. Ιερείς επάνω σε πυραμίδες, σώματα βαμμένα, μαχαίρια από οψιδιανό, ζωντανή αφαίρεση καρδιάς μπροστά στο πλήθος.
Στους Μάγια οι πρακτικές φαίνεται ότι ήταν διαφορετικές και συχνά λιγότερο μαζικές, όμως υπήρχαν επίσης τελετουργικές θυσίες:
αιχμάλωτοι πολέμου,
αποκεφαλισμοί,
ρίψεις ανθρώπων σε ιερές καταβόθρες,
τελετουργική αιμορραγία ακόμη και από βασιλείς και ιερείς.
Η ίδια η εξουσία λειτουργούσε μέσω του φόβου και της κοσμικής νομιμοποίησης. Ο άρχοντας δεν ήταν απλά πολιτικός ηγέτης. Ήταν μεσάζοντας ανάμεσα στον κόσμο των ανθρώπων και των θεών. Όποιος ελέγχει τη σχέση με το θείο ελέγχει και τον θάνατο.
Εδώ αρχίζει να δένει το μοτίβο του «λευκού θεού».
Όταν αργότερα εμφανίστηκαν οι Ισπανοί με άλογα, ατσάλι, κανόνια και τεχνολογία που οι ιθαγενείς δεν είχαν ξαναδεί, δημιουργήθηκε σοκ σχεδόν μεταφυσικό. Άνθρωποι με ανοιχτό δέρμα, γενειάδες, όπλα που έβγαζαν φωτιά και εξουσία που ισοπέδωνε αυτοκρατορίες μέσα σε λίγα χρόνια.
Για κάποιους αυτό έμοιαζε με επιστροφή θεών.
Για άλλους ήταν απλώς η πιο βίαιη εισβολή που γνώρισε ποτέ η ήπειρος.
Το ειρωνικό είναι ότι οι «λευκοί θεοί» που υποτίθεται ότι έφερναν φως έφεραν μαζί τους και κάτι άλλο:
γενοκτονίες,
αρρώστιες,
υποδούλωση,
κατάρρευση ολόκληρων πολιτισμών.
Έτσι ο μύθος αρχίζει να αλλάζει μορφή.
Ο θεός που σώζει γίνεται και θεός που καταστρέφει.
Ο πολιτισμός εμφανίζεται μαζί με την απόλυτη βία.
Η γνώση μαζί με την υποταγή.
Από εκεί και πέρα η ανθρώπινη ιστορία επαναλαμβάνει συνεχώς το ίδιο μοτίβο:
κάποιος εμφανίζεται ως «ανώτερος»,
υπόσχεται τάξη ή σωτηρία,
ζητά υποταγή,
και αποκτά δικαίωμα πάνω στη ζωή και στον θάνατο.
Αυτό είναι που κάνει τον μύθο τόσο διαχρονικό. Δεν αφορά μόνο τους Μάγια ή τους Αζτέκους. Αφορά την ίδια τη σχέση του ανθρώπου με την εξουσία και τον φόβο απέναντι σε ό,τι θεωρεί ανώτερο από τον ίδιο.