Η Elizabeth Lo κατάφερε κάτι εξαιρετικά δύσκολο με το Stray.
Δεν γύρισε απλώς ένα ντοκιμαντέρ για αδέσποτα σκυλιά στην Κωνσταντινούπολη (Istanbul). Κατάφερε να μεταφέρει τον θεατή μέσα στα μάτια τους.
Σε μια εποχή όπου τα περισσότερα ντοκιμαντέρ για ζώα λειτουργούν ανθρωποκεντρικά — δηλαδή χρησιμοποιούν τα ζώα για να μιλήσουν τελικά για τους ανθρώπους — η Elizabeth Lo έκανε το αντίθετο. Κατέβασε την κάμερα στο ύψος των σκύλων και άφησε την ίδια την πόλη να αποκαλυφθεί μέσα από τη διαδρομή τους.
Το αποτέλεσμα είναι σχεδόν υπνωτιστικό.
Η Ζεϊτίν, η Ναζάρ και ο Καρτάλ δεν παρουσιάζονται σαν “δύστυχα αδέσποτα”. Παρουσιάζονται σαν υπάρξεις που ζουν παράλληλα με τον άνθρωπο μέσα σε μια χαοτική, αντιφατική, πανέμορφη και σκληρή Κωνσταντινούπολη. Η κάμερα ακολουθεί τα βήματά τους σε σοκάκια, πλατείες, παραλίες, εργοτάξια και νυχτερινές διαδρομές, ενώ γύρω τους ξεδιπλώνεται η πραγματική κοινωνία της Τουρκίας: πρόσφυγες, μοναξιά, ταξικές διαφορές, πολιτική ένταση, άνθρωποι που φροντίζουν και άνθρωποι που αδιαφορούν.
Αυτό που κάνει το Stray τόσο δυνατό είναι ότι δεν προσπαθεί να συγκινήσει με φτηνό τρόπο.
Δεν υπάρχει μελόδραμα.
Δεν υπάρχει αφήγηση που να σε καθοδηγεί συναισθηματικά.
Υπάρχει παρατήρηση.
Μέσα από αυτή την παρατήρηση αποκαλύπτεται κάτι βαθύτερο: ο τρόπος που μια κοινωνία φέρεται στα αδέσποτα ζώα λέει πάρα πολλά για την ίδια την κοινωνία.
Η ίδια η Elizabeth Lo έχει εξηγήσει ότι ήθελε να απομακρύνει τον άνθρωπο από το κέντρο της αφήγησης και να σπάσει τον ανθρωποκεντρικό τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον κόσμο.
Αυτό φαίνεται σε κάθε πλάνο.
Το Stray δεν είναι μόνο ταινία για σκύλους.
Είναι ταινία για την ελευθερία.
Για το ανήκειν.
Για το πώς επιβιώνεις χωρίς “ιδιοκτήτη”, χωρίς ασφάλεια, χωρίς σταθερότητα.
Ίσως γι’ αυτό η Κωνσταντινούπολη ήταν το ιδανικό σκηνικό. Μια πόλη που ζει διαρκώς ανάμεσα σε δύο κόσμους — Ανατολή και Δύση, παράδοση και εκσυγχρονισμό, χάος και ομορφιά — γίνεται οργανικό κομμάτι της ίδιας της ταινίας. Δεν λειτουργεί σαν φόντο. Λειτουργεί σαν ζωντανός οργανισμός.
Το Stray βραβεύτηκε διεθνώς επειδή δεν έμοιαζε με τίποτα άλλο εκείνης της περιόδου.
Πολλοί το συνέκριναν με το Kedi, το ντοκιμαντέρ για τις γάτες της Κωνσταντινούπολης, όμως το Stray είναι πιο σκοτεινό, πιο υπαρξιακό και πολύ πιο πολιτικό κάτω από την επιφάνεια.
Η Elizabeth Lo δεν κινηματογράφησε απλώς αδέσποτα.
Κινηματογράφησε μια κοινωνία μέσα από τα πλάσματα που συνήθως κανείς δεν κοιτά πραγματικά.