Η ταινία «Amadeus» δεν είναι ιστορικό ντοκιμαντέρ. Είναι όμως κάτι ίσως βαθύτερο. Μία μελέτη πάνω στη ζήλια, στην εξουσία και στον τρόπο με τον οποίο ένας άνθρωπος μπορεί να συντρίψει έναν άλλον χωρίς να σηκώσει ποτέ μαχαίρι.
Ο Antonio Salieri της ταινίας δεν λειτουργεί σαν κλασικός δολοφόνος. Δεν επιτίθεται μετωπικά στον Wolfgang Amadeus Mozart. Κάνει κάτι πολύ πιο ευφυές και πολύ πιο ανθρώπινο.
Καταλαβαίνει πού βρίσκεται το κέντρο της ύπαρξής του.
Καταλαβαίνει ότι ο Mozart δεν μπορεί να σταματήσει να δημιουργεί. Ότι η μουσική δεν είναι επάγγελμα για εκείνον αλλά εσωτερική ανάγκη. Και αντί να προσπαθήσει να τον πολεμήσει στο επίπεδο του ταλέντου — κάτι αδύνατο — αποφασίζει να τον οδηγήσει στην εξάντληση.
Τον βάζει να δουλεύει ακατάπαυστα.
Τον πιέζει ψυχολογικά.
Τον οδηγεί στα όρια της κατάρρευσης.
Ακόμα κι αν αφαιρέσουμε από την ιστορία το υποτιθέμενο δηλητήριο, ο Mozart στην ταινία έχει ήδη χάσει τη μάχη αλλού: στο μυαλό του.
Και εδώ βρίσκεται ίσως το πιο σκοτεινό σημείο του έργου.
Υπάρχουν πολλοί τρόποι να αφοπλίσεις έναν ταλαντούχο άνθρωπο. Δεν χρειάζεται πάντα να του κλείσεις την πόρτα. Μερικές φορές αρκεί να τον οδηγήσεις σε ασταμάτητη υπερλειτουργία. Να τον κάνεις να καίει συνεχώς τον ίδιο του τον πυρήνα μέχρι να μην μπορεί πια να ξεχωρίσει τη δημιουργία από την αυτοκαταστροφή.
Η εξάντληση είναι ένα από τα πιο ύπουλα όπλα.
Γιατί όταν ένας άνθρωπος ζει μέσα από το έργο του, δύσκολα αντιλαμβάνεται πότε περνά από τη δημιουργία στην αποδόμηση. Συνεχίζει να παράγει ενώ εσωτερικά καταρρέει.
Και όμως, η ίδια η ταινία κρύβει μία ειρωνεία που ίσως ο ίδιος ο Salieri δεν κατάλαβε ποτέ.
Μπορεί να νίκησε τον Mozart ως άνθρωπο.
Δεν νίκησε όμως το έργο του.
Αιώνες μετά, ο κόσμος συνεχίζει να ακούει τον Mozart. Συνεχίζει να ανατριχιάζει με τη μουσική του. Συνεχίζει να μιλά για την ιδιοφυΐα του.
Τον Salieri, αντίθετα, οι περισσότεροι τον έμαθαν μέσα από την ίδια την ιστορία του Mozart.
Και ίσως εκεί βρίσκεται η τελική ήττα της ζήλιας.
Ο άνθρωπος που προσπάθησε να μείνει στην ιστορία μέσα από την καταστροφή ενός μεγάλου δημιουργού, έμεινε τελικά στην ιστορία μόνο επειδή υπήρξε δίπλα του.