Κάθε φορά που ξεσπά μία νέα υπόθεση παρακολουθήσεων στην Ελλάδα, το πολιτικό σύστημα αντιδρά σαν να ανακάλυψε ξαφνικά ότι ζούμε σε εποχή επιτήρησης. Δηλώσεις σοκ, θεσμικές καταγγελίες, βαρύγδουπες εκφράσεις περί δημοκρατίας και απορρήτου. Και όμως, πίσω από όλο αυτό υπάρχει μία τεράστια υποκρισία που πλέον δύσκολα κρύβεται.
Αλήθεια τώρα; Οι πολιτικοί δεν γνωρίζουν ότι παρακολουθούνται;
Δεν γνωρίζουν πώς λειτουργούν οι κρατικοί μηχανισμοί πληροφοριών; Δεν γνωρίζουν τι σημαίνει ψηφιακή εποχή; Δεν γνωρίζουν ότι κάθε κινητό τηλέφωνο είναι στην ουσία ένας πομπός δεδομένων; Ότι οι ίδιες οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, οι εφαρμογές, οι μηχανές αναζήτησης και τα λειτουργικά συστήματα χτίζουν καθημερινά ψυχολογικά και συμπεριφορικά προφίλ για ολόκληρες κοινωνίες;
Ζούμε ήδη μέσα στη μεγαλύτερη μηχανή παρακολούθησης στην ιστορία της ανθρωπότητας. Και αυτό δεν ξεκίνησε χθες.
Οι ίδιοι οι πολιτικοί εδώ και χρόνια λειτουργούν γνωρίζοντας πολύ καλά ότι οι συνομιλίες τους δεν είναι ασφαλείς. Χρησιμοποιούν πολλαπλές συσκευές, ξεχωριστά τηλέφωνα, εφαρμογές κρυπτογράφησης, μη δηλωμένες συνδέσεις, πρόσωπα-ενδιάμεσους. Κανείς μέσα στην εξουσία δεν λειτουργεί πραγματικά σαν να πιστεύει ότι υπάρχει απόλυτο απόρρητο. Αυτό είναι κοινό μυστικό.
Άρα ποιο ακριβώς είναι το θέατρο που παρακολουθούμε κάθε φορά δημόσια;
Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι ότι ένας πολιτικός μπορεί να παρακολουθείται. Το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι μια ολόκληρη κοινωνία έχει μετατραπεί σε μόνιμο μηχανισμό καταγραφής. Το κινητό ακούει, οι αλγόριθμοι αναλύουν, οι διαφημιστικές πλατφόρμες γνωρίζουν συμπεριφορές πριν καν τις συνειδητοποιήσει ο ίδιος ο άνθρωπος. Η τεχνολογία δεν καταγράφει πλέον μόνο τι λέμε. Καταγράφει τι φοβόμαστε, τι επιθυμούμε, τι ψηφίζουμε, τι μας εξοργίζει.
Και όμως, η δημόσια συζήτηση παραμένει εγκλωβισμένη στο αν παρακολουθήθηκε ο ένας ή ο άλλος πολιτικός.
Αν πραγματικά μιλούσαμε για διαφάνεια, τότε η κοινωνία θα απαιτούσε κάτι βαθύτερο. Όχι απλώς να σταματήσουν οι παρακολουθήσεις μεταξύ μηχανισμών εξουσίας, αλλά να υπάρξει πραγματικός έλεγχος πάνω στο ίδιο το σύστημα επιτήρησης που έχει χτιστεί παγκοσμίως.
Γιατί η αλήθεια είναι σκληρή. Η ιδιωτικότητα όπως την γνώριζαν προηγούμενες γενιές έχει ήδη τελειώσει.
Και ίσως γι’ αυτό ο κόσμος δυσκολεύεται πλέον να συγκινηθεί από πολιτικές θεατρικές συγκρούσεις περί απορρήτου. Διότι ο απλός πολίτης αισθάνεται ότι ο ίδιος ζει εδώ και χρόνια εντελώς εκτεθειμένος, ενώ οι άνθρωποι της εξουσίας εμφανίζονται δημόσια σοκαρισμένοι για κάτι που γνωρίζουν πολύ καλύτερα από όλους τους υπόλοιπους.
Η κοινωνία δεν ζητά πια θεατρικές εξεταστικές επιτροπές. Ζητά αλήθεια. Ζητά να σταματήσει η υποκρισία. Και ζητά, επιτέλους, ένα πολιτικό σύστημα που θα πάψει να συμπεριφέρεται σαν να ανακαλύπτει σήμερα τον κόσμο που το ίδιο βοήθησε να δημιουργηθεί.