Κάθε τόσο εμφανίζεται στην Ελλάδα ένα νέο αφήγημα που υπόσχεται να μας οδηγήσει στο μέλλον. Άλλοτε ήταν το χρηματιστήριο, άλλοτε τα ολυμπιακά έργα, άλλοτε η πράσινη ανάπτυξη, σήμερα είναι τα data centers και η τεχνητή νοημοσύνη. Το κοινό χαρακτηριστικό όλων αυτών των αφηγήσεων δεν είναι η τεχνολογία ή η οικονομία. Είναι ότι παρουσιάζονται ως η επόμενη μεγάλη λύση, την ώρα που τα θεμέλια παραμένουν ανοιχτή πληγή.
Ακούω τις τελευταίες ημέρες ότι η Ελλάδα μπορεί να μετατραπεί σε κόμβο data centers και ότι η αξία που θα παραχθεί ίσως φτάσει ακόμη και τα μεγέθη του τουρισμού. Ωραία. Πριν όμως αρχίσουμε να μοιράζουμε τα κέρδη του αύριο, μήπως θα έπρεπε να κοιτάξουμε τι συμβαίνει σήμερα;
Σε ποια χώρα ακριβώς συζητάμε για την τεχνητή νοημοσύνη; Αφήστε και τα θέματα λειψυδρίας και ενέργειας απέξω σε αυτή τη φάση! Σε μια χώρα όπου ο αγρότης εγκαταλείπει το χωράφι του γιατί δεν βγαίνει οικονομικά. Σε μια χώρα όπου ο κτηνοτρόφος παλεύει να επιβιώσει ανάμεσα στο κόστος παραγωγής και στις τιμές της αγοράς. Σε μια χώρα όπου ο πρωτογενής τομέας, αντί να αποτελεί εθνική προτεραιότητα, αντιμετωπίζεται συχνά σαν βαρίδι μιας άλλης εποχής.
Η τροφή δεν είναι μια παρωχημένη δραστηριότητα. Είναι η βάση κάθε πολιτισμού. Είναι το πρώτο αγαθό που χρειάζεται μια κοινωνία για να σταθεί όρθια σε περιόδους κρίσης, πολέμου ή διεθνούς αναταραχής. Δεν υπάρχει τεχνητή νοημοσύνη που να αντικαθιστά το ψωμί. Δεν υπάρχει data center που να υποκαθιστά το νερό και την παραγωγή τροφής.
Το ίδιο ισχύει και για τον τουρισμό. Αντί να συζητάμε πώς θα παραμείνει στα χέρια των ανθρώπων που ζουν και εργάζονται σε αυτόν, παρακολουθούμε διαρκώς τη συγκέντρωση γης, ακινήτων και ξενοδοχειακών μονάδων σε ολοένα και λιγότερα χέρια. Και ενώ αυτά συμβαίνουν, εμείς συζητάμε για το επόμενο μεγάλο άλμα.
Δεν είναι κακό να επενδύει μια χώρα στην τεχνολογία. Είναι όμως επικίνδυνο να θεωρεί ότι μπορεί να χτίσει τον δεύτερο όροφο ενώ τα θεμέλια παρουσιάζουν ρωγμές.
Η τεχνητή νοημοσύνη βρίσκεται ακόμη σε φάση διαμόρφωσης. Τα λάθη των μοντέλων είναι καθημερινά. Οι δικαστικές διαμάχες πληθαίνουν. Οι ίδιες οι εταιρείες που ηγούνται της ανάπτυξής της αναθεωρούν συνεχώς τις στρατηγικές τους. Κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα πώς θα είναι το τοπίο σε δέκα χρόνια. Κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι οι σημερινές επενδύσεις θα αποτελούν αύριο το επίκεντρο της οικονομίας.
Αυτό που γνωρίζουμε με βεβαιότητα είναι κάτι πολύ απλούστερο. Μια χώρα που παράγει τροφή έχει μεγαλύτερη αντοχή από μια χώρα που εξαρτάται πλήρως από εισαγωγές. Μια χώρα που στηρίζει τον πρωτογενή τομέα της έχει ισχυρότερα θεμέλια από μια χώρα που στηρίζει αποκλειστικά τις ελπίδες της σε υποσχέσεις για το μέλλον.
Στην Ελλάδα, δυστυχώς, έχουμε αποκτήσει μια παράξενη συνήθεια. Πρώτα θερίζουμε και μετά σπέρνουμε. Πρώτα μοιράζουμε τα υποθετικά κέρδη και μετά αναρωτιόμαστε από πού θα προκύψει η παραγωγή. Πρώτα συζητάμε για το επόμενο μεγάλο όραμα και μετά θυμόμαστε εκείνους που κρατούν ακόμη ζωντανή την πραγματική οικονομία.
Ίσως κάποτε να αποκτήσουμε και data centers και τεχνολογική ανάπτυξη και νέες μορφές παραγωγής. Μα αν θέλουμε αυτά να σταθούν σε στέρεο έδαφος, η σειρά των πραγμάτων είναι απλή:
Πρώτα αξιοπρέπεια.
Πρώτα παραγωγή.
Πρώτα αυτάρκεια.
Και μετά όλα τα υπόλοιπα.