Υπάρχει μια φράση που επαναλαμβάνεται διαρκώς στον δημόσιο λόγο: «Το διεθνές δίκαιο».
Χρησιμοποιείται ως επιχείρημα, ως ασπίδα, ως ηθικό πλεονέκτημα.
Μόνο που κάθε τόσο η πραγματικότητα έρχεται και το διαλύει.
Το περιστατικό με τον στολίσκο ανθρωπιστικής βοήθειας ανοιχτά της Κρήτης δεν είναι απλώς ένα ακόμη επεισόδιο στη Μεσόγειο. Είναι μια στιγμή αποκάλυψης. Γιατί δείχνει ξεκάθαρα ότι το διεθνές δίκαιο δεν λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο για όλους.
Και εκεί αρχίζει το πρόβλημα.
Το δίκαιο που υπάρχει… μέχρι να μην αρκεί
Η Ελλάδα έχει επενδύσει στρατηγικά στο διεθνές δίκαιο.
Με αυτό επιχειρεί να στηρίξει τις θέσεις της στο Αιγαίο, στην υφαλοκρηπίδα, στην ΑΟΖ, στο Κυπριακό.
Η λογική είναι απλή:
αν τηρηθούν οι κανόνες, η χώρα είναι καλυμμένη.
Όμως οι κανόνες αυτοί δεν έχουν μηχανισμό επιβολής.
Δεν υπάρχει κάποιος που να μπορεί να τους επιβάλει σε έναν ισχυρό παίκτη όταν αυτός αποφασίσει να κινηθεί διαφορετικά.
Και τότε το δίκαιο μετατρέπεται από εργαλείο σε επιχείρημα.
Το παράδειγμα της Κρήτης
Η επέμβαση του Ισραήλ έγινε σε διεθνή ύδατα, μέσα σε ζώνη ευθύνης της Ελλάδας, αλλά εκτός κυριαρχίας.
Με απλά λόγια: σε έναν χώρο όπου η Ελλάδα έχει ρόλο, αλλά όχι έλεγχο.
Το αποτέλεσμα είναι σκληρό αλλά καθαρό:
Μια ξένη δύναμη μπορεί να επιχειρεί δίπλα σου, χωρίς να σε ρωτήσει.
Και εσύ να μην έχεις τρόπο να το αποτρέψεις χωρίς να μπεις σε σύγκρουση.
Αυτό δεν είναι νομική λεπτομέρεια. Είναι γεωπολιτική πραγματικότητα.
Άλλο Ισραήλ, άλλη λογική
Το Ισραήλ δεν λειτουργεί με την ίδια φιλοσοφία.
Για εκείνο, ζητήματα που θεωρούνται κρίσιμα δεν περνούν από το φίλτρο της διεθνούς αποδοχής.
Περνούν από το φίλτρο της ανάγκης.
Αν κρίνει ότι κάτι πρέπει να γίνει, θα γίνει.
Και μετά θα εξηγηθεί.
Αυτή η προσέγγιση μπορεί να προκαλεί αντιδράσεις, αλλά έχει ένα αποτέλεσμα: δημιουργεί τετελεσμένα.
Η Κύπρος ως διαρκής υπενθύμιση
Η Κύπρος είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Εκεί υπάρχει:
- παραβίαση διεθνούς δικαίου
- αποφάσεις του ΟΗΕ
- σαφής διεθνής θέση
Και όμως, μισό αιώνα μετά, η κατάσταση παραμένει ίδια.
Γιατί;
Διότι το διεθνές δίκαιο χωρίς ισχύ δεν ανατρέπει πραγματικότητες.
Απλώς τις καταγράφει.
Τα Ίμια και η επιλογή που καθόρισε τα πάντα
Στα Ίμια η Ελλάδα βρέθηκε μπροστά σε ένα δίλημμα:
Να επιμείνει ή να αποκλιμακώσει.
Επέλεξε την αποκλιμάκωση.
Από εκείνη τη στιγμή και μετά, η χώρα ακολούθησε μια σαφή γραμμή:
αποφυγή σύγκρουσης, προσήλωση στη διπλωματία, επίκληση του διεθνούς δικαίου.
Δεν ήταν τυχαία επιλογή. Ήταν συνειδητή στρατηγική.
Αλλά κάθε στρατηγική έχει συνέπειες.
Διεθνές δίκαιο τριών ταχυτήτων
Αν βάλει κανείς τα παραδείγματα δίπλα-δίπλα, προκύπτει μια δύσκολη αλήθεια:
Δεν υπάρχει ένα ενιαίο διεθνές δίκαιο στην πράξη.
Υπάρχουν επίπεδα εφαρμογής.
- Για τους ισχυρούς, είναι εργαλείο διαχείρισης
- Για τους μεσαίους, είναι ασπίδα προστασίας
- Για τους αδύναμους, είναι ελπίδα χωρίς εγγύηση
Αυτό δεν είναι θεωρία. Είναι καθημερινή πρακτική.
Το ερώτημα που μένει
Τελικά, ποιο είναι το διεθνές δίκαιο;
Είναι ένα σύνολο κανόνων που όλοι σέβονται;
Ή ένα πλαίσιο που λειτουργεί μόνο όταν δεν συγκρούεται με τα συμφέροντα των ισχυρών;
Η Ελλάδα έχει επιλέξει να το υπερασπίζεται.
Και καλά κάνει.
Αλλά ταυτόχρονα πρέπει να γνωρίζει και τα όριά του.
Γιατί σε έναν κόσμο όπου άλλοι δημιουργούν τετελεσμένα,
η επίκληση κανόνων από μόνη της δεν αρκεί.
Χρειάζεται και η δυνατότητα να τους στηρίξεις.
Αλλιώς, το δίκαιο μένει λέξη.
Και η πραγματικότητα γράφεται αλλού.