Πέρα από τις αναφορές της επιστήμης, η νευροδιαφορετικότητα είναι δύσκολη πίστα.
Μπορεί να κρύβεται πίσω από εύκολες εκφράσεις, όπως «διάσπαση προσοχής» ή οτιδήποτε άλλο βρίσκεται μέσα στα εγχειρίδια που προσπαθούν επιστημονικά να εξηγήσουν κάθε τι διαφορετικό. Σε ένα παράλληλο σύμπαν, ίσως θα κρατούσαμε απλώς ότι πρόκειται για έναν διαφορετικό τρόπο σκέψης. Όχι ελαττωματικό. Όχι κατώτερο. Διαφορετικό.
Έναν τρόπο σκέψης που δεν λειτουργεί γραμμικά, περνώντας από κάθε βήμα για να επιλέξει στρατηγικά το επόμενο, αλλά κινείται σε ένα ευρύ φάσμα αντίληψης. Παίρνει κάθε ερέθισμα, το τοποθετεί σε ένα γενικό παζλ και προσπαθεί να δει την εικόνα πριν ακόμα οι άλλοι έχουν αντιληφθεί τα κομμάτια.
Δεν μπορώ να μιλήσω γενικά για τη νευροδιαφορετικότητα. Κάθε περίπτωση είναι μοναδική. Μπορώ να μιλήσω μόνο για την περίπτωση που ξέρω. Τη δική μου. Αυτό δεν μπορεί να μου το αμφισβητήσει κανείς. Είναι το κτήμα μου, η εμπειρία μου, η ζωή μου.
Σε έναν κόσμο όπου κάθε διαφορετικό βάλλεται από χιλιάδες πλευρές, ο νευροδιαφορετικός άνθρωπος καλείται συχνά να ξεκινήσει τη ζωή του με ερωτήματα. Καλείται να ξεκινήσει τη ζωή του μέσα σε επιθέσεις από ένα περιβάλλον που δεν κατανοεί γιατί αυτός είναι διαφορετικός. Γιατί αυτό που λέει μοιάζει παράξενο. Γιατί ο τρόπος που σκέφτεται μοιάζει σαν να χλευάζει την ίδια την πραγματικότητα.
Πολύ γρήγορα, άξονάς του γίνεται το στρες. Το άγχος να αποφύγει τις επιθέσεις. Η ανάγκη να αποδείξει ποιος είναι. Αν αυτό ανέβει σε μεγάλα επίπεδα, μπορεί να δεις έναν άνθρωπο να κάνει πράγματα που μοιάζουν αδύνατα. Να αλλάζει πλαίσια, δουλειές, κοινωνικά περιβάλλοντα. Να γκρεμίζει συνεχώς και να ξαναχτίζει, όχι επειδή δεν αντέχει τη σταθερότητα, αλλά επειδή δεν ζει μέσα σε μία ενιαία, ακίνητη αλήθεια. Ζει μέσα στην αλήθεια της στιγμής. Αν η αλήθεια της στιγμής του λέει «τίναξέ τα όλα στον αέρα», τότε μπορεί και να τα τινάξει.
Εκεί ακριβώς ο νευροδιαφορετικός κινδυνεύει να γίνει αντικείμενο πειραματισμού. Σε ένα πεδίο τόσο άγνωστο και τόσο βαθύ όσο ο ανθρώπινος εγκέφαλος, η επιστήμη συχνά θα αναζητήσει ταυτότητα, διάγνωση, κατηγορία. ADHD, ADD, bipolar. Δεν έχει σημασία μόνο το όνομα. Σημασία έχει η ζημιά που μπορεί να φέρει μια ταμπέλα όταν πάει να καθηλώσει κάτι που από τη φύση του είναι ελεύθερο.
Το συγκεκριμένο άρθρο δεν αφορά κανένα μεγαλείο. Όποιος έχει περάσει από αυτά τα μονοπάτια, το τελευταίο που θα αισθανόταν είναι ότι έζησε κάποιο μεγαλείο. Δεν θα ευχόμουν σε κανέναν να είναι νευροδιαφορετικός μέσα σε αυτή την κοινωνία. Γιατί μαζί με την ευχή έρχεται και η κατάρα. Και η κατάρα κρατάει συνήθως περισσότερο από τις στιγμές που η ευχή καταφέρνει να σταθεί στα πόδια της.
Σε έναν παραλληλισμό με την τέχνη, που πάντα μας λέει πράγματα πριν το καταλάβουμε, ο νευροδιαφορετικός άνθρωπος μοιάζει με την πρωταγωνίστρια του Divergent. Είναι εκείνη που μπορεί να ανήκει σε όλες τις φατρίες και ταυτόχρονα σε καμία. Η μοναδική που χωράει παντού και γι’ αυτό δεν χωράει πουθενά. Με την κατάρα να την κυνηγάει από πίσω, χάνοντας ανθρώπους που αγαπά μόνο και μόνο επειδή δεν μπορεί να σταματήσει να αγωνίζεται και να ρωτάει αυτά που θέλει να ρωτήσει.
Ακόμα πιο κοντά στη δική μου εμπειρία βρίσκεται ίσως ο σύντροφός της. Γιατί στη δική του περίπτωση η νευροδιαφορετικότητα δεν φαίνεται μόνη της. Είναι δεμένη με το τραύμα. Με αυτό που έχει προκαλέσει ο πατέρας του. Εκεί αρχίζει μια άλλη αλήθεια: δεν μπορείς να καταλάβεις ένα περιβάλλον αν δεν έχεις ζήσει μέσα σε αυτό.
Μετά από τόσους αιώνες ανθρώπινης ζωής, ίσως πρέπει επιτέλους να επιτρέψουμε σε όλους να έχουν δικαίωμα στην ταυτότητά τους. Όχι στα χαρτιά. Όχι σε νομοθεσίες. Όχι σε γιορτές ελευθερίας. Στην πραγματική ζωή.
Ας ξεκινήσουμε από κάτι απλό: μην επιτίθεστε σε κάτι που δεν αντιλαμβάνεστε τι είναι.
Αν δεν σας αφορά, μην ασχοληθείτε. Αν δεν σας αρέσει, κάντε τη ζωή σας. Αυτό είναι πιο ειλικρινές. Και σίγουρα πιο υγιές.