Υπάρχει ένα διάσημο ψυχολογικό πείραμα στο οποίο ήδη έχουμε αναφερθεί σε προηγούμενο άρθρο.
Μια ομάδα ανθρώπων παρακολουθεί ένα βίντεο και καλείται να μετρήσει πόσες πάσες κάνουν μεταξύ τους οι παίκτες μιας ομάδας. Οι περισσότεροι συγκεντρώνονται τόσο πολύ στην καταμέτρηση ώστε δεν παρατηρούν ποτέ ότι, στη μέση της σκηνής, περνά μπροστά τους ένας άνθρωπος ντυμένος γορίλας.
Το πείραμα ονομάστηκε “The Invisible Gorilla”.
Και ίσως περιγράφει καλύτερα από οτιδήποτε άλλο τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η σύγχρονη εξουσία.
Όχι απαραίτητα μέσω μυστικών οργανώσεων, σκοτεινών τελετών ή κινηματογραφικών θεωριών.
Αλλά μέσω της διαχείρισης της ανθρώπινης προσοχής.
Την ώρα που οι κοινωνίες τσακώνονται για το προφανές, για το επιφανειακό, για το καθημερινό, κάτι άλλο περνά από μπροστά τους σχεδόν αόρατο:
η σταδιακή αλλαγή της ίδιας της ψυχολογίας τους.
Τα σύμβολα παίζουν τεράστιο ρόλο σε αυτή τη διαδικασία.
Και αυτό δεν είναι θεωρία συνωμοσίας. Είναι ιστορία της ανθρωπότητας.
Αυτοκρατορίες, θρησκείες, κράτη, στρατοί, πανεπιστήμια, εταιρείες, πολιτικά κόμματα, αδελφότητες, πολυεθνικές. Όλοι χρησιμοποιούν σύμβολα. Σημαίες. Τελετές. Αρχιτεκτονική. Μνημεία. Χρώματα. Λογότυπα. Σχήματα. Φωτισμούς. Σλόγκαν.
Γιατί ο άνθρωπος δεν λειτουργεί μόνο λογικά.
Λειτουργεί βαθιά συμβολικά.
Ένα κτίριο δεν είναι ποτέ απλώς ένα κτίριο.
Ένα μέγαρο δεν είναι ποτέ απλώς ένα γραφείο.
Ένας ουρανοξύστης δεν είναι ποτέ απλώς τσιμέντο και γυαλί.
Κάθε μορφή εξουσίας στην ιστορία προσπαθούσε πάντοτε να δείχνει μεγαλύτερη από τον άνθρωπο. Πιο αιώνια. Πιο ισχυρή. Πιο “υπεράνω”.
Γι’ αυτό χτίστηκαν πυραμίδες.
Γι’ αυτό υψώθηκαν καθεδρικοί ναοί.
Γι’ αυτό τα ολοκληρωτικά καθεστώτα λάτρεψαν τη μνημειακή αρχιτεκτονική.
Γι’ αυτό ακόμη και σήμερα οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας επενδύουν δισεκατομμύρια σε γυάλινες υπερκατασκευές που θυμίζουν περισσότερο σκηνικά επιστημονικής φαντασίας παρά ανθρώπινους χώρους εργασίας.
Το σημαντικό δεν είναι αν υπάρχει “κρυφός αποκρυφισμός”.
Δεν υπάρχει.
Το σημαντικό είναι ότι η εξουσία γνωρίζει πολύ καλά πως ο συμβολισμός λειτουργεί υποσυνείδητα.
Γνωρίζει ότι η εικόνα παράγει συναίσθημα πριν ακόμη λειτουργήσει η λογική.
Γνωρίζει ότι ένας άνθρωπος που αισθάνεται μικρός μπροστά σε ένα σύστημα αρχίζει σιγά–σιγά να αποδέχεται και τη δύναμή του ως φυσιολογική.
Και κάπου εκεί εμφανίζεται ο αόρατος γορίλας.
Γιατί όσο η κοινωνία συζητά αν ένα σύμβολο “σημαίνει κάτι σκοτεινό”, συχνά χάνει το ουσιαστικότερο:
ότι το ίδιο το σύστημα έχει ήδη πετύχει τον στόχο του.
Να επιβληθεί ψυχολογικά χωρίς καν να χρειαστεί να εξηγήσει τίποτα.