Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία που ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν είναι ο εχθρός. Είναι ο φόβος του εχθρού.
Όταν δύο λαοί αρχίζουν να κοιτάζουν ο ένας τον άλλον μέσα από το πρίσμα της καχυποψίας, τότε κάθε κίνηση ερμηνεύεται ως απειλή, κάθε δήλωση ως προειδοποίηση και κάθε στρατιωτική προετοιμασία ως προάγγελος σύγκρουσης.
Κάπως έτσι γεννιούνται οι κρίσεις.
Όχι απαραίτητα επειδή κάποιος σχεδίασε έναν πόλεμο. Αλλά επειδή δύο πλευρές αρχίζουν να συμπεριφέρονται σαν να είναι βέβαιο ότι ο πόλεμος έρχεται.
Στην περίπτωση της Ελλάδας και της Τουρκίας, οι δύο κοινωνίες βομβαρδίζονται εδώ και δεκαετίες από αφηγήσεις φόβου. Στη μία πλευρά ακούγεται ότι η Τουρκία ετοιμάζεται να επεκταθεί. Στην άλλη ότι η Ελλάδα προσπαθεί να την περικυκλώσει. Ο ένας εξοπλίζεται επειδή φοβάται τον άλλον. Και ο άλλος βλέπει τον εξοπλισμό ως επιβεβαίωση των φόβων του.
Ο κύκλος κλείνει.
Το τραγικό είναι ότι μέσα σε αυτή τη διαδικασία οι άνθρωποι χάνονται πίσω από τις σημαίες. Ένας Έλληνας ψαράς του Αιγαίου και ένας Τούρκος ψαράς των απέναντι ακτών έχουν συχνά περισσότερα κοινά μεταξύ τους από όσα έχουν με εκείνους που σχεδιάζουν στρατηγικές χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τη θάλασσα που τους ενώνει.
Κανείς δεν κερδίζει όταν ο φόβος γίνεται πολιτική.
Γιατί ο φόβος έχει μια παράξενη ιδιότητα. Όταν τον ταΐζεις αρκετά, σταματά να είναι προειδοποίηση και μετατρέπεται σε δημιουργό πραγματικότητας. Οι κοινωνίες αρχίζουν να αποδέχονται πράγματα που υπό φυσιολογικές συνθήκες θα θεωρούσαν αδιανόητα. Οι εξοπλισμοί γίνονται αυτονόητοι. Η ένταση φυσιολογική. Η καχυποψία καθημερινότητα.
Κάποια στιγμή κανείς δεν θυμάται πού άρχισε η ιστορία.
Το ερώτημα δεν είναι ποιος έχει δίκιο και ποιος άδικο. Το ερώτημα είναι αν υπάρχει ακόμη η βούληση να μιλήσουμε πριν ο φόβος δημιουργήσει ακριβώς αυτό που υποτίθεται ότι θέλουμε να αποφύγουμε.
Η συζήτηση δεν είναι αδυναμία.
Η συζήτηση δεν είναι υποχώρηση.
Η συζήτηση δεν είναι εγκατάλειψη θέσεων.
Η συζήτηση είναι η μοναδική διαδικασία που μπορεί να ξεχωρίσει έναν πραγματικό κίνδυνο από μια ιστορία που επαναλαμβάνεται τόσο συχνά ώστε αρχίζει να μοιάζει με πραγματικότητα.
Γιατί οι πόλεμοι δεν ξεκινούν πάντα όταν κάποιος τραβά τη σκανδάλη.
Πολλές φορές ξεκινούν πολύ νωρίτερα.
Ξεκινούν τη στιγμή που δύο λαοί παύουν να βλέπουν ανθρώπους απέναντί τους και αρχίζουν να βλέπουν μόνο τους φόβους τους.