Στην Ελλάδα έχουμε αρχίσει να χρησιμοποιούμε τη φράση «θεσμική εκτροπή» τόσο εύκολα, που στο τέλος κινδυνεύει να χάσει το πραγματικό της νόημα. Κάθε πολιτική πλευρά κατηγορεί την άλλη για εκτροπή, για χειραγώγηση θεσμών, για παραβίαση της δημοκρατίας. Το ερώτημα όμως είναι απλό. Ποιος τελικά δέχεται έλεγχο;
Γιατί αν θεσμική εκτροπή θεωρείται μόνο οτιδήποτε κάνει η εκάστοτε κυβέρνηση, τότε δεν μιλάμε για δημοκρατικό έλεγχο. Μιλάμε για πολιτική επιλεκτικότητα.
Η περίπτωση της Ζωής Κωνσταντοπούλου ανοίγει ακριβώς αυτή τη συζήτηση. Είναι δυνατόν μία αρχηγός κόμματος να διατηρεί ταυτόχρονα ενεργό και επιθετικό ρόλο σε δικαστικές υποθέσεις που αγγίζουν βαθιά κοινωνικά, πολιτικά ή ακόμα και εθνικά ζητήματα και αυτό να θεωρείται απολύτως φυσιολογικό χωρίς κανέναν δημόσιο προβληματισμό; Δεν αφορά μόνο την ίδια προσωπικά. Αφορά συνολικά το μοντέλο πολιτικής λειτουργίας που έχουμε αποδεχθεί.
Και το ζήτημα δεν περιορίζεται φυσικά μόνο σε ένα πρόσωπο. Το ελληνικό κοινοβούλιο είναι γεμάτο δικηγόρους που παράλληλα με την πολιτική τους ιδιότητα εμπλέκονται σε υποθέσεις με τεράστια κοινωνική ή οικονομική βαρύτητα. Υποθέσεις που επηρεάζουν δημόσιο διάλογο, θεσμούς, ισορροπίες, ακόμα και το ίδιο το αίσθημα εμπιστοσύνης της κοινωνίας απέναντι στη Δικαιοσύνη.
Άρα το ερώτημα είναι σαφές. Πού αρχίζει και πού τελειώνει ο θεσμικός ρόλος; Και κυρίως, ποιος προστατεύει την ίδια τη θεσμική καθαρότητα όταν πολιτική, δικαστική παρουσία και δημόσια επιρροή μπλέκονται συνεχώς μεταξύ τους;
Ο Έλληνας πολίτης δεν είχε ποτέ ανάγκη από αντιπολίτευση που λειτουργεί σαν μόνιμη οργισμένη εξέδρα απέναντι σε όλα. Δεν ζητούσε πολιτικούς που θα φωνάζουν περισσότερο από τους άλλους. Ζητούσε ανθρώπους που θα μπορούν να αντιπαρατεθούν με λόγο, σοβαρότητα και θεσμική συνέπεια. Να υπερασπιστούν το κράτος δικαίου χωρίς να δίνουν οι ίδιοι την εικόνα ότι κινούνται στα όρια μιας διαρκούς σύγκρουσης συμφερόντων ή πολιτικής εκμετάλλευσης.
Γιατί αλλιώς δημιουργείται μια επικίνδυνη αντίφαση. Από τη μία πλευρά καταγγέλλεται συνεχώς η κυβέρνηση για θεσμικές παρεμβάσεις και από την άλλη θεωρείται απολύτως φυσιολογικό πολιτικά πρόσωπα να αποκτούν ταυτόχρονα κεντρικό ρόλο σε υποθέσεις που διαμορφώνουν κοινωνική πίεση, δημόσιο κλίμα και πολιτικές εξελίξεις.
Αν θέλουμε πραγματικά θεσμικό κράτος, τότε ο έλεγχος πρέπει να αφορά τους πάντες. Κυβέρνηση, αντιπολίτευση, πολιτικούς, δικηγόρους, μηχανισμούς, δημόσια πρόσωπα. Διαφορετικά, η λέξη «θεσμικότητα» μετατρέπεται απλώς σε πολιτικό σύνθημα που χρησιμοποιείται επιλεκτικά ανάλογα με το ποιος βρίσκεται απέναντι κάθε φορά.