Όσο κι αν προσπάθησαν κάποιοι τα τελευταία χρόνια να ανατρέψουν τη λογική της φύσης, δεν τα κατάφεραν.
Στους σκύλους η αγέλη παραμένει ένας από τους βασικούς μηχανισμούς επιβίωσης του είδους. Υπήρχε πριν από εμάς και θα συνεχίσει να υπάρχει όσο υπάρχουν σκύλοι. Ίσως γι’ αυτό επιμένω ότι πρέπει να αντιμετωπίζουμε τον σκύλο σαν άνθρωπο. Όχι σαν παιδί. Σαν άνθρωπο. Γιατί οι ομοιότητες ανάμεσα στα δύο είδη είναι πολύ περισσότερες από όσες θέλουμε να παραδεχτούμε.
Και ο άνθρωπος κοινωνικό είδος είναι. Και ο άνθρωπος αναζητά ασφάλεια μέσα από ομάδες. Δημιουργεί οικογένειες, κοινότητες, παρέες, έθνη, θεσμούς και δίκτυα προστασίας. Η αγέλη δεν είναι εφεύρεση του σκύλου. Είναι ένας από τους αρχαιότερους κανόνες της ζωής.
Γι’ αυτό και στους σκύλους υπάρχει κάτι που πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται να αποδεχθούν. Υπάρχουν συνέπειες. Όταν ένα μέλος της αγέλης δρα συστηματικά ενάντια στη συνοχή της, η αγέλη αντιδρά. Δεν το κάνει από εκδίκηση. Δεν το κάνει από κακία. Το κάνει γιατί διαφορετικά κινδυνεύουν όλοι.
Στον κόσμο των σκύλων αυτό είναι απολύτως ξεκάθαρο. Στον κόσμο των ανθρώπων πολλές φορές μπερδευόμαστε. Δίνουμε εξουσία σε συμπεριφορές που υπονομεύουν τη συνοχή της ομάδας. Ανταμείβουμε τον καιροσκοπισμό. Επιβραβεύουμε την ανευθυνότητα. Χειροκροτούμε ανθρώπους που αλλάζουν θέσεις ανάλογα με την εποχή, που προσαρμόζονται σε κάθε άνεμο και που εμφανίζονται ως σωτήρες αφού πρώτα έχουν συμβάλει στη δημιουργία του προβλήματος.
Το πιο παράξενο όμως είναι κάτι άλλο. Σε δύσκολες στιγμές στην Ελλάδα ακούσαμε ανθρώπους να δηλώνουν ότι, αν τα πράγματα ξέφευγαν, θα έβαζαν την οικογένειά τους σε ένα αυτοκίνητο ή σε ένα αεροπλάνο και θα έφευγαν. Και το είπαν σχεδόν σαν να ήταν αυτονόητο. Σαν να μην υπήρχε καμία αντίφαση ανάμεσα στην αξίωση να ηγηθείς μιας κοινωνίας και στην παραδοχή ότι στα δύσκολα η πρώτη σου σκέψη είναι η προσωπική σου διαφυγή.
Το ίδιο συνέβη πολλές φορές στην ιστορία. Άνθρωποι που έφυγαν όταν τα πράγματα δυσκόλεψαν επέστρεψαν αργότερα για να εμφανιστούν ως ελευθερωτές, ως αναμορφωτές, ως φορείς λύσεων. Την ίδια στιγμή κάποιοι άλλοι είχαν μείνει πίσω, είχαν πληρώσει το κόστος, είχαν αναλάβει το βάρος και είχαν κρατήσει όρθια την ομάδα.
Καμία σοβαρή αγέλη σκύλων δεν θα λειτουργούσε έτσι.
Σε μια αγέλη δεν έχει σημασία ποιος φωνάζει περισσότερο. Δεν έχει σημασία ποιος προβάλλεται περισσότερο. Δεν έχει σημασία ποιος καταφέρνει να πείσει τους υπόλοιπους ότι είναι σπουδαίος. Σημασία έχει ποιος μένει παρών όταν έρχεται η δύσκολη στιγμή.
Και ίσως εδώ βρίσκεται το μεγαλύτερο πρόβλημα του σημερινού πολιτικού συστήματος. Δεν αποτελείται από ανθρώπους που υπηρετούν τη συνοχή της αγέλης. Αποτελείται σε μεγάλο βαθμό από ανθρώπους που υπηρετούν την εικόνα τους. Ανθρώπους που διαχειρίζονται την επικοινωνία του προσώπου τους με μεγαλύτερη επιμέλεια από όση διαχειρίζονται τις συνέπειες των αποφάσεών τους.
Κοιτάζοντας το σύνολο του πολιτικού φάσματος, η εικόνα είναι απογοητευτική. Από τη μία άνθρωποι που πολιτεύονται με προσωπικές εμμονές και οργή απέναντι στους αντιπάλους τους. Από την άλλη άνθρωποι που αλλάζουν θέσεις τόσο εύκολα ώστε στο τέλος δεν γνωρίζεις τι πραγματικά πιστεύουν. Και στη μέση μια κοινωνία που καλείται να επιλέξει ανάμεσα σε πρόσωπα που έχουν ήδη κριθεί, έχουν ήδη δοκιμαστεί και έχουν ήδη αποτύχει.
Το τραγικό είναι ότι ο Έλληνας συγχωρεί εύκολα. Ξεχνά εύκολα. Διαγράφει εύκολα. Και όταν έρχεται η ώρα της κάλπης συχνά δεν σκέφτεται το συμφέρον της αγέλης αλλά το μικρό προσωπικό του σύμπαν. Τη δική του εξυπηρέτηση, το δικό του βόλεμα, τη δική του οργή ή τη δική του προσδοκία.
Έτσι όμως δεν λειτουργεί ούτε η φύση ούτε οι κοινωνίες.
Η αγέλη δεν επιβιώνει όταν κάθε μέλος κοιτάζει μόνο τον εαυτό του. Επιβιώνει όταν τα μέλη της κατανοούν ότι η συνοχή είναι σημαντικότερη από τις προσωπικές φιλοδοξίες.
Γι’ αυτό ίσως στην επόμενη κάλπη το ερώτημα δεν θα έπρεπε να είναι ποιος μιλά καλύτερα, ποιος υπόσχεται περισσότερα ή ποιος έχει πιο ισχυρό μηχανισμό επικοινωνίας.
Το ερώτημα θα έπρεπε να είναι πολύ απλούστερο:
Αν ερχόταν αύριο η δύσκολη στιγμή, ποιος θα έμενε δίπλα στην αγέλη και ποιος θα έψαχνε τρόπο να φύγει;
Οι σκύλοι αυτό το έχουν λύσει εδώ και χιλιάδες χρόνια.
Ίσως ήρθε η ώρα να το λύσουμε κι εμείς.