Ζούμε σε μια εποχή όπου ο σκύλος έχει πάψει, σε μεγάλο βαθμό, να αντιμετωπίζεται ως σύντροφος ζωής. Μετατράπηκε σε προϊόν, σε σύμβολο κοινωνικού κύρους, σε εργαλείο προσωπικής επιβεβαίωσης και πολλές φορές ακόμη και σε πολιορκητικό κριό απέναντι σε κοινωνικές ομάδες και διαφορετικές αντιλήψεις.
Αν θέλουμε πραγματικά να μιλάμε για σχέση ανθρώπου και σκύλου, είναι πλέον αναγκαίο να επαναπροσδιορίσουμε σχεδόν τα πάντα.
Για δεκαετίες η εκπαίδευση σκύλων χωρίστηκε σε στρατόπεδα. Από τη μία η κλασική εκπαίδευση και από την άλλη η θετική εκπαίδευση. Οι συγκρούσεις υπήρξαν ατελείωτες, οι ιδεολογικές αντιπαραθέσεις ακόμη περισσότερες. Παρ’ όλα αυτά, και οι δύο προσεγγίσεις στηρίχθηκαν στον ίδιο βασικό μηχανισμό: στα εξαρτημένα αντανακλαστικά.
Δεν υπάρχει τίποτα παράξενο σε αυτό. Πρόκειται για γνώση που παράχθηκε μέσα από την επιστήμη της συμπεριφοράς. Το ερώτημα όμως είναι διαφορετικό.
Τι συμβαίνει όταν η γνώση μετατρέπεται σε εργαλείο χειραγώγησης;
Τι συμβαίνει όταν η αναζήτηση της σχέσης αντικαθίσταται από την αναζήτηση του ελέγχου;
Οι ουσιαστικές σχέσεις, είτε ανάμεσα σε ανθρώπους είτε ανάμεσα σε διαφορετικά είδη, δεν μπορούν να οικοδομηθούν πάνω στη χειραγώγηση. Μπορούν να οικοδομηθούν μόνο πάνω στην κατανόηση.
Τα εργαλεία έχουν τη θέση τους. Θα συνεχίσουν να υπάρχουν. Το ίδιο και οι τεχνικές. Χωρίς όμως βαθύτερη κατανόηση, τα εργαλεία από μόνα τους είναι άχρηστα.
Δεν είναι τυχαίο ότι ένα τεράστιο μέρος της σύγχρονης εκπαίδευσης βασίζεται σε πράγματα που είτε δεν θα χρησιμοποιηθούν ποτέ στην πραγματική ζωή είτε θα εγκαταλειφθούν λίγες εβδομάδες μετά το τέλος των μαθημάτων.
Πόσοι άνθρωποι θα περάσουν πραγματικά τα επόμενα δέκα χρόνια επιμένοντας σε ένα απόλυτα στρατιωτικό περπάτημα δίπλα στο πόδι;
Πόσοι θα αφήσουν τον σκύλο τους έξω από ένα σούπερ μάρκετ σε αναμονή για μισή ώρα επειδή κάποτε εκπαιδεύτηκε να το κάνει;
Οι περισσότεροι δεν θα το κάνουν ποτέ.
Και μόνο αυτά τα δύο παραδείγματα αρκούν για να αποκαλύψουν μια δύσκολη αλήθεια: μεγάλο μέρος όσων παρουσιάζονται ως «γλώσσα επικοινωνίας με τον σκύλο» δεν αφορά τη ζωή. Αφορά την επίδειξη γνώσης.
Το πραγματικό ζητούμενο είναι η συμπεριφορά.
Το πραγματικό ζητούμενο είναι η συνύπαρξη.
Και αυτά δεν μπορούν να οικοδομηθούν αποκλειστικά πάνω σε τεχνικές και πρωτόκολλα. Απαιτούν κάτι που ο σύγχρονος άνθρωπος δείχνει να χάνει όλο και περισσότερο, ιδιαίτερα μετά την πανδημία.
Το ένστικτο.
Από την πρώτη στιγμή που ξεκίνησα να γράφω για τη σχέση ανθρώπου και σκύλου υποστήριξα μια θέση που πολλοί θεώρησαν υπερβολική:
Ο άνθρωπος και ο σκύλος έχουν μόνο έναν πραγματικό αντίπαλο ανάμεσά τους.
Τη σκέψη.
Όχι τη γνώση.
Τη σκέψη όταν μετατρέπεται σε αδιάκοπη ψυχολογική επεξεργασία.
Τη σκέψη όταν παρεμβάλλεται ανάμεσα σε δύο ζωντανά όντα και αρχίζει να αναλύει, να ερμηνεύει, να προβλέπει, να ελέγχει.
Εκεί ακριβώς ξεκινά η απομάκρυνση από τη σχέση.
Και όταν χαθεί η σχέση, η χειραγώγηση εμφανίζεται σχεδόν αναπόφευκτα.
Το ίδιο φαινόμενο δεν το βλέπουμε μόνο στην εκπαίδευση σκύλων.
Το βλέπουμε παντού.
Έχουμε φτάσει στο σημείο να χρειαζόμαστε εγχειρίδια για να σχετιστούμε με τα παιδιά μας.
Οδηγούς για να ερωτευτούμε.
Σεμινάρια για να επικοινωνήσουμε.
Τεχνικές για να αποκτήσουμε φίλους.
Αλγορίθμους για να τραβήξουμε την προσοχή.
Ψυχολογικά μοντέλα για να επηρεάσουμε τη συμπεριφορά των άλλων.
Η γνώση δεν είναι το πρόβλημα.
Το πρόβλημα ξεκινά όταν η γνώση αντικαθιστά την εμπειρία.
Όταν η θεωρία αντικαθιστά τη σχέση.
Όταν ο χάρτης αντικαθιστά το έδαφος.
Τα τελευταία δέκα χρόνια η προσωπική μου αναζήτηση δεν είχε στόχο να βρω μια νέα τεχνική εκπαίδευσης.
Είχε στόχο να απαντήσει σε ένα διαφορετικό ερώτημα:
Μπορεί να υπάρξει μια προσέγγιση που να διαχωρίζει τη σχέση από τη χειραγώγηση;
Μπορεί να υπάρξει ένας τρόπος συνύπαρξης που να μην στηρίζεται στην ψυχολογική διαχείριση αλλά στην ουσιαστική κατανόηση;
Αν η απάντηση είναι ναι, τότε πρέπει να αλλάξει και ο ρόλος του εκπαιδευτή σκύλων.
Ο εκπαιδευτής του μέλλοντος δεν μπορεί να είναι απλώς ένας τεχνικός συμπεριφοράς.
Δεν μπορεί να είναι ένας άνθρωπος που γνωρίζει όλο και περισσότερα για όλο και μικρότερα κομμάτια του σκύλου.
Γιατί αυτό ακριβώς συμβαίνει σήμερα σε ολόκληρη την ανθρωπότητα.
Η γνώση εξειδικεύεται διαρκώς.
Τα αντικείμενα τεμαχίζονται.
Οι ειδικότητες πολλαπλασιάζονται.
Η μεγάλη εικόνα χάνεται.
Και κάποια στιγμή κινδυνεύουμε να βρεθούμε στη θέση του επιστήμονα που γνωρίζει τα πάντα για το αντικείμενό του, αλλά δεν καταλαβαίνει τίποτα από αυτό.
Προσωπικά δεν παραδόθηκα σε αυτή την εύκολη λύση.
Για περισσότερο από δέκα χρόνια ακολούθησα μια διαφορετική διαδρομή.
Μια διαδρομή που δεν αναζητούσε απλώς νέες τεχνικές, αλλά μια βαθύτερη κατανόηση της σχέσης ανθρώπου και σκύλου.
Τις επόμενες ημέρες θα παρουσιάσω αυτή την προσέγγιση.
Το νέο Inside the Dog’s Mind.
Όχι ως ακόμη μία μέθοδο εκπαίδευσης.
Αλλά ως μια προσπάθεια επιστροφής σε κάτι που ίσως ξεχάσαμε:
Ότι πριν μάθουμε να εκπαιδεύουμε τον σκύλο, πρέπει να μάθουμε ξανά να σχετιζόμαστε μαζί του.