Ο Ρόλος του Εκπαιδευτή Σκύλων
Το πρώτο πράγμα που άλλαξα, όταν ξεκίνησα το πρόγραμμα «Γνώρισε τον σκύλο σου, άλλαξε τη ζωή σου», δεν ήταν κάποια τεχνική εκπαίδευσης. Ήταν η ίδια η σχέση του εκπαιδευτή με τον άνθρωπο και, κατ’ επέκταση, με τον σκύλο.
Στην επαγγελματική μου πορεία είχα την τύχη να γνωρίσω, μέσα από μια μη κυβερνητική οργάνωση, μια μεθοδολογία που είχε έρθει από το εξωτερικό και στην Ελλάδα ονομάστηκε Πολυδιάστατη Υπηρεσία Συνοδείας IRIS. Οι βασικές αρχές αυτής της προσέγγισης έγιναν ο πυρήνας της σκέψης μου και, χρόνια αργότερα, αποτέλεσαν τη βάση πάνω στην οποία χτίστηκε το Inside the Dog’s Mind.
Η σημαντικότερη αρχή της ήταν ότι ο άνθρωπος που απευθυνόταν σε εσένα δεν είχε απέναντί του μια αυθεντία που θα του υπαγόρευε τι πρέπει να κάνει. Η γνώση βρισκόταν πάντοτε στη διάθεσή του, όμως η καθοδήγηση δεν γινόταν ποτέ με απολυταρχικό τρόπο. Ακόμη σημαντικότερο ήταν ότι τον στόχο δεν τον όριζε ο εκπαιδευτής. Τον στόχο τον όριζε ο ίδιος ο άνθρωπος που ζητούσε βοήθεια.
Υπήρχε όμως και μία ακόμη θεμελιώδης αρχή που σημάδεψε τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνομαι μέχρι σήμερα τη σχέση εκπαιδευτή και εκπαιδευόμενου. Ο εκπαιδευτής δεν περπατά ούτε μπροστά ούτε πίσω από τον άνθρωπο που έχει απέναντί του. Δεν προπορεύεται για να αποφασίσει εκείνος τη διαδρομή, ούτε ακολουθεί από πίσω για να τον σπρώχνει κάθε φορά που δυσκολεύεται. Περπατά δίπλα του, στον ίδιο δρόμο, ως συνοδοιπόρος. Παρατηρεί μαζί του όσα συναντούν, εξηγεί τι σημαίνουν, βοηθά να γίνουν κατανοητά και του δίνει τα απαραίτητα εφόδια, ώστε οι αποφάσεις να προκύπτουν μέσα από τη γνώση, την εμπειρία και την προσωπική του εξέλιξη.
Μία ακόμη βασική αρχή που υιοθέτησα από την Υπηρεσία Accompagnement είναι ότι ο εκπαιδευόμενος –και επιμένω να χρησιμοποιώ αυτή τη λέξη για τον άνθρωπο και όχι για τον σκύλο– έχει το δικαίωμα, σε οποιαδήποτε στιγμή της κοινής μας πορείας, να αλλάξει τον στόχο ή ακόμη και την ίδια την κατεύθυνση της εκπαίδευσης. Δεν δεσμεύεται από ένα πρόγραμμα που σχεδιάστηκε την πρώτη ημέρα ούτε από μια μέθοδο που πρέπει υποχρεωτικά να ακολουθηθεί μέχρι το τέλος.
Ένας άνθρωπος μπορεί να ξεκινήσει έχοντας πολύ απλές ανάγκες και, όσο γνωρίζει καλύτερα τον σκύλο του, να συνειδητοποιήσει ότι θέλει να εμβαθύνει περισσότερο στη σχέση τους ή να ασχοληθεί με πιο σύνθετα ζητήματα. Αντίστοιχα, μπορεί να ξεκινήσει με μια προσέγγιση που θυμίζει κάποια συγκεκριμένη σχολή εκπαίδευσης και, μέσα από τη γνώση και την προσωπική του εμπειρία, να επιλέξει ο ίδιος ότι η προσέγγιση αυτή δεν τον εκφράζει πλέον και να ακολουθήσει έναν διαφορετικό δρόμο.
Αν μεταφέρουμε αυτή τη λογική στην εκπαίδευση σκύλων, αντιλαμβανόμαστε πόσο διαφορετική είναι από την κλασική προσέγγιση, όπου από την πρώτη στιγμή κάποιος αποφασίζει για εσένα τι χρειάζεσαι: βασική υπακοή, προχωρημένη υπακοή, διόρθωση συμπεριφοράς ή οποιαδήποτε άλλη «έτοιμη» διαδρομή.
Στην πραγματικότητα, όμως, η ζωή δείχνει κάτι εντελώς διαφορετικό.
Οι περισσότεροι άνθρωποι, μετά το τέλος ενός προγράμματος εκπαίδευσης, θα χρησιμοποιήσουν ελάχιστες από τις ασκήσεις που έμαθαν. Ακόμη και αυτές, όσο περνά ο χρόνος, ξεχνιούνται, γιατί απλούστατα δεν αποτελούν μέρος της καθημερινότητάς τους.
Πόσοι άνθρωποι θα αφήσουν πραγματικά τον σκύλο τους σε ένα απόλυτο «μείνε» έξω από ένα σούπερ μάρκετ; Και, κυρίως, γιατί να το κάνουν; Το ζήτημα δεν είναι αν εμπιστεύεσαι τον σκύλο σου. Το ζήτημα είναι ότι ποτέ δεν μπορείς να γνωρίζεις τι θα κάνει ένας άνθρωπος που θα περάσει από δίπλα του.
Κατάλαβα λοιπόν πολύ νωρίς ότι δεν είχε κανένα νόημα να επιμένω σε μια στρατιωτικού τύπου εκπαίδευση, η οποία οδηγεί στην τελειοποίηση ασκήσεων που, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν θα χρησιμοποιηθούν ποτέ.
Το πραγματικό ερώτημα ήταν άλλο.
Τι χρειάζεται πραγματικά μια οικογένεια από τον σκύλο της, ώστε και οι δύο πλευρές να ζήσουν καλύτερα μαζί;
Από εκεί ξεκίνησαν όλα.
Ζούμε σε μια κοινωνία όπου ακόμη και οι μεγαλύτερες αυθεντίες συγκρούονται μεταξύ τους. Διαφορετικές σχολές, διαφορετικές μέθοδοι, διαφορετικές φιλοσοφίες. Αυτό από μόνο του αποδεικνύει ότι η έννοια της απόλυτης αυθεντίας δεν στάθηκε ποτέ πραγματικά όρθια.
Έχω αρθρογραφήσει πολλές φορές για τα εγκλήματα που έχουν διαπράξει οι αυθεντίες απέναντι σε ανθρώπους με πραγματική γνώση. Η ιστορία είναι γεμάτη τέτοια παραδείγματα. Υπήρξαν εποχές όπου ακόμη και η διατύπωση ότι η Γη είναι σφαιρική και κινείται γύρω από τον Ήλιο μπορούσε να οδηγήσει έναν άνθρωπο στη δίωξη ή ακόμη και στον θάνατο.
Η Υπηρεσία Accompagnement, όπως τη γνώρισα και την αγάπησα, απευθυνόταν σε ανθρώπους που αναζητούσαν συνοδοιπόρους και όχι ανθρώπους που θα αποφάσιζαν για λογαριασμό τους.
Ακριβώς το ίδιο συμβαίνει και στη σχέση ενός ανθρώπου με τον σκύλο του.
Μπορεί κάποιος να μη δίνει ποτέ σημασία σε ένα τέλειο «κάτσε», ένα τέλειο «κάτω» ή σε ένα υποδειγματικό περπάτημα δίπλα στο πόδι. Μπορεί όμως να τον ενδιαφέρει κάτι πολύ σημαντικότερο: να κατανοήσει πραγματικά τον σκύλο που έχει απέναντί του, να αναγνωρίζει τι δυσκολεύει την επικοινωνία τους και να μάθει πώς μπορούν να χτίσουν μια ουσιαστική σχέση.
Έτσι γεννήθηκε το Inside the Dog’s Mind το 2014.
Εκεί διαχώρισα συνειδητά τον ρόλο του εκπαιδευτή από τον ρόλο του αυθεντικού καθοδηγητή. Επέλεξα να σταθώ δίπλα στον άνθρωπο ως συνοδοιπόρος. Να του προσφέρω όσες γνώσεις χρειάζεται, όχι για να γεμίσει άλλη μία βιβλιοθήκη μέσα στο μυαλό του, αλλά για να επιστρέψει εκεί όπου βρίσκεται η πραγματική γνώση.
Στην παρατήρηση.
Στην κατανόηση.
Στην ενσυναίσθηση.
Στο επόμενο άρθρο θα δούμε αναλυτικά τι διαφοροποιεί το Inside the Dog’s Mind από τις υπόλοιπες μεθόδους εκπαίδευσης σκύλων και γιατί, κατά τη δική μου φιλοσοφία, η σχέση προηγείται πάντοτε της τεχνικής.