Μια προσωπική αναζήτηση πίσω από τα σύμβολα
Υπάρχουν στιγμές που σταματάω να κοιτάζω τα πράγματα μόνο ιστορικά ή θρησκευτικά και προσπαθώ να τα δω σαν σύμβολα. Όχι με διάθεση μυστικισμού, αλλά με την ανάγκη να καταλάβω γιατί κάποια πράγματα επιβιώνουν χιλιάδες χρόνια μέσα στον άνθρωπο.
Ένα από αυτά είναι το ψωμί και το κρασί.
Ο συνδυασμός τους εμφανίζεται ξανά και ξανά στην ιστορία των ανθρώπων. Από αρχαίες τελετές μέχρι τον Μυστικό Δείπνο. Και κάποια στιγμή άρχισα να αναρωτιέμαι αν πίσω από τον συμβολισμό υπάρχει κάτι βαθύτερο. Κάτι που συνδέεται όχι μόνο με τη θρησκεία, αλλά με τον ίδιο τον ανθρώπινο εγκέφαλο, τη μνήμη και την ανάγκη του ανθρώπου να νιώθει ότι ανήκει κάπου.
Την εποχή εκείνη, το πιθανότερο είναι πως στο τραπέζι υπήρχε άζυμο ψωμί. Ένα ψωμί χωρίς μαγιά. Σκληρότερο, πιο επίπεδο, σχεδόν σαν πίτα. Δεν ήταν το ψωμί της αφθονίας. Ήταν το ψωμί της ανάγκης και της μετάβασης.
Το άζυμο ψωμί συνδέθηκε με τη φυγή, με το ταξίδι, με τον άνθρωπο που δεν έχει χρόνο να περιμένει τη ζύμη να φουσκώσει. Και ίσως αυτό να αλλάζει ολόκληρη την εικόνα του Μυστικού Δείπνου.
Δεν μιλάμε για ένα πλούσιο τραπέζι.
Μιλάμε για ένα τραπέζι πριν από φόβο, προδοσία και θυσία.
Το ψωμί είναι ίσως η πιο γήινη τροφή που δημιούργησε ποτέ ο άνθρωπος. Για να υπάρξει χρειάζεται χωράφι, σπόρος, κόπος, φωτιά, υπομονή. Δεν είναι απλή τροφή. Είναι ολόκληρη η έννοια της επιβίωσης συμπυκνωμένη σε ένα κομμάτι ζύμης.
Το κρασί από την άλλη είναι αλλιώς.
Και το ίδιο το κρασί εκείνης της εποχής δεν είχε σχεδόν καμία σχέση με το σημερινό εμφιαλωμένο κρασί. Ήταν φυσικής ζύμωσης, χωρίς φίλτρα και σταθεροποιητές, συχνά θολό και πολύ πιο “ωμό”. Πολλές φορές το ανακάτευαν με νερό, είτε γιατί ήταν πολύ δυνατό είτε γιατί το ίδιο το νερό δεν ήταν πάντα ασφαλές.
Αλλά το σημαντικότερο δεν ήταν η γεύση του.
Ήταν ο ρόλος του.
Το κρασί στην ιστορία των ανθρώπων δεν υπήρξε ποτέ απλώς ποτό. Συνδέθηκε με τελετές, εξομολογήσεις, θάνατο, ένωση, έρωτα, συμφωνίες, ακόμα και με την ίδια την αλήθεια. Γιατί το κρασί αλλάζει τον άνθρωπο. Χαλαρώνει τις άμυνες, λύνει τη γλώσσα, φέρνει στην επιφάνεια πράγματα που συνήθως μένουν κρυμμένα.
Και ίσως γι’ αυτό συνδέθηκε τόσο έντονα με το αίμα.
Το αίμα είναι ζωή. Κυκλοφορία. Θυσία.
Και το κρασί μοιάζει σχεδόν σαν το “φυτικό αίμα” του ανθρώπινου πολιτισμού.
Το πιο εντυπωσιακό όμως είναι ότι τόσο το ψωμί όσο και το κρασί γεννιούνται μέσα από μεταμόρφωση.
Η μαγιά αλλάζει το αλεύρι.
Η ζύμωση αλλάζει το σταφύλι.
Τίποτα δεν μένει όπως ήταν.
Και τότε αρχίζεις να κοιτάζεις διαφορετικά και τον ίδιο τον συμβολισμό του σώματος και του αίματος. Όχι απαραίτητα μόνο θεολογικά, αλλά ανθρώπινα. Σαν μια προσπάθεια να ειπωθεί ότι η ζωή δεν διατηρείται χωρίς αλλαγή και μεταμόρφωση.
Ακόμα και βιολογικά, ο συνδυασμός έχει ενδιαφέρον.
Το ψωμί δίνει ενέργεια, κορεσμό, σταθερότητα.
Το κρασί χαλαρώνει το νευρικό σύστημα, μειώνει τις άμυνες, δημιουργεί μια αίσθηση κοινής εμπειρίας.
Ο ένας συμβολίζει τη γείωση.
Ο άλλος την υπέρβαση.
Και ίσως γι’ αυτό αυτά τα δύο πράγματα βρέθηκαν στο ίδιο τραπέζι σε τόσους πολιτισμούς. Γιατί ο άνθρωπος δεν άντεχε ποτέ μόνο με την επιβίωση. Χρειαζόταν και νόημα.
Όσο περισσότερο μεγαλώνω, τόσο περισσότερο πιστεύω ότι οι αρχαίοι συμβολισμοί δεν δημιουργήθηκαν τυχαία. Δεν ήταν πάντα θεϊκές αποκαλύψεις, ούτε όμως απλές ιστορίες. Ήταν ένας τρόπος να αποτυπωθούν αλήθειες για την ανθρώπινη κατάσταση, πολύ πριν υπάρξει νευροεπιστήμη ή ψυχολογία.
Και ίσως τελικά αυτό να είναι το πραγματικό μυστήριο:
Ότι ο Άνθρωπος, πολύ πριν καταλάβει τον εγκέφαλό του, είχε ήδη αρχίσει να μιλάει γι’ αυτόν μέσα από σύμβολα.