Εδώ και χρόνια παρουσιάζουμε στοιχεία και καταθέτουμε δημόσια έναν προβληματισμό που ελάχιστοι ήθελαν να ακούσουν.
Ότι η διαχείριση της πληροφορίας από τη Google έχει εξελιχθεί σε μια κατάσταση πρωτοφανούς συγκέντρωσης ισχύος, όπου μια και μόνο εταιρεία μπορεί να επηρεάζει τι θα δει, τι θα διαβάσει, τι θα αναζητήσει και τελικά τι θα πιστέψει ένα τεράστιο μέρος του πλανήτη.
Τότε πολλοί χαμογελούσαν.
Σήμερα, δυστυχώς, αρκετά από αυτά που φοβόμασταν αρχίζουν να εμφανίζονται μπροστά μας.
Δεν μας ευχαριστεί καθόλου το γεγονός ότι επιβεβαιωνόμαστε.
Αντίθετα, μας ανησυχεί βαθιά.
Τα τελευταία χρόνια η Google έχει βρεθεί στο επίκεντρο συνεχών αντιπαραθέσεων. Από ζητήματα λογοκρισίας και διαχείρισης περιεχομένου μέχρι συνεργασίες με κυβερνήσεις, στρατιωτικές δομές, συστήματα τεχνητής νοημοσύνης και υποδομές cloud που επηρεάζουν ολόκληρα κράτη.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα όμως δεν είναι κάποιο μεμονωμένο περιστατικό.
Το πρόβλημα είναι η συγκέντρωση εξουσίας.
Όταν μια εταιρεία ελέγχει την αναζήτηση, τη διαφήμιση, τα βίντεο, τα κινητά τηλέφωνα, τα email, το cloud, τους χάρτες και πλέον την τεχνητή νοημοσύνη, τότε κάθε λάθος της αποκτά παγκόσμιες διαστάσεις.
Ακόμη και το σύστημα αξιολογήσεων επιχειρήσεων αποτελεί εδώ και χρόνια χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Ολόκληρη βιομηχανία έχει στηθεί γύρω από ψεύτικες κριτικές, αγορασμένες αξιολογήσεις και τεχνητή διαμόρφωση φήμης. Επιχειρήσεις έχουν καταστραφεί από κακόβουλες επιθέσεις, ενώ άλλες έχουν παρουσιαστεί ως πρότυπα χάρη σε υπηρεσίες που πωλούν θετικές αξιολογήσεις επί πληρωμή.
Κι όμως, παρά το μέγεθος του προβλήματος, η κατάσταση παραμένει επί χρόνια διαβλητή.
Στο κομμάτι της τεχνητής νοημοσύνης η βιασύνη φαίνεται να είναι ακόμη μεγαλύτερη.
Η ενσωμάτωση λειτουργιών που επιτρέπουν σε συστήματα τεχνητής νοημοσύνης να αλληλεπιδρούν με email, μηνύματα και προσωπικά δεδομένα δημιούργησε νέα ερωτήματα ασφαλείας. Όσο πιο στενά συνδέεται ένα γλωσσικό μοντέλο με την καθημερινή ζωή του χρήστη, τόσο μεγαλύτερες γίνονται οι συνέπειες ενός λάθους, μιας παρανόησης ή μιας εσφαλμένης ενέργειας.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία.
Δεν συζητάμε πλέον για μια απλή εταιρεία τεχνολογίας.
Συζητάμε για έναν οργανισμό από τον οποίο εξαρτώνται επαγγελματικές δραστηριότητες, δημόσιες υπηρεσίες, κρατικές υποδομές, μέσα ενημέρωσης, πανεπιστήμια, επιχειρήσεις και δισεκατομμύρια πολίτες.
Αν αύριο η Google αλλάξει έναν αλγόριθμο, χιλιάδες επιχειρήσεις μπορεί να εξαφανιστούν από την ορατότητα του διαδικτύου.
Αν αύριο αποφασίσει να προωθήσει μια πληροφορία περισσότερο από μια άλλη, η δημόσια συζήτηση μπορεί να μετατοπιστεί σε παγκόσμια κλίμακα.
Και ας σταματήσουμε επιτέλους να κρυβόμαστε πίσω από τη λέξη «αλγόριθμος».
Οι αλγόριθμοι δεν είναι φυσικά φαινόμενα.
Δεν πέφτουν από τον ουρανό.
Τους σχεδιάζουν άνθρωποι.
Τους τροποποιούν άνθρωποι.
Τους εκπαιδεύουν άνθρωποι.
Και πίσω από κάθε αλγόριθμο βρίσκεται πάντα μια εταιρική στρατηγική, μια επιχειρηματική επιλογή και μια συγκεκριμένη ιεράρχηση προτεραιοτήτων.
Γι’ αυτό και το πραγματικό ερώτημα της εποχής μας δεν είναι τεχνολογικό.
Είναι βαθιά πολιτικό.
Είναι λογικό μια τόσο μεγάλη δύναμη να βρίσκεται συγκεντρωμένη σε έναν και μόνο οργανισμό;
Θα ήταν ο κόσμος διαφορετικός αν αντί για έναν κυρίαρχο διαχειριστή πληροφορίας υπήρχαν πέντε ή δέκα ισχυροί ανταγωνιστές;
Θα ήταν πιο ασφαλής η δημοκρατία;
Θα ήταν πιο ασφαλείς οι επιχειρήσεις;
Θα ήταν πιο ασφαλείς οι πολίτες;
Πιστεύουμε πως ναι.
Και γι’ αυτό ξανακρούουμε τον κώδωνα του κινδύνου.
Τα χειρότερα ίσως δεν τα έχουμε δει ακόμη.
Η τεχνητή νοημοσύνη, τα προσωπικά δεδομένα, οι κρατικές υποδομές και η πληροφορία συγκεντρώνονται με ταχύτητα που δεν έχει προηγούμενο στην ανθρώπινη ιστορία.
Τώρα είναι η στιγμή να ανοίξει η συζήτηση.
Πριν η πραγματικότητα που διαμορφώνεται γύρω μας γίνει τόσο ισχυρή ώστε να μην μπορούμε πλέον να την αμφισβητήσουμε.